De FOTOgraaf van Februari Ne.1, 2007

Eddy van Wessel
na het verscheiden van
Joop ter Heul.

Op zoek naar levenskracht
rond de brandhaarden in de wereld.

Hans Arend de Wit

Bij het zien van de foto's van Eddy van Wessel werd voor mij een oude vraag weer beklemmend actueel; of het leven ooit nog zou kunnen worden zoals mijn ouders vroeger dachten dat het was, twee vragen, ook de vraag of Joop ter Heul uit de bakvissenliteratuur van Cissy van Marxveldt eigenlijk ooit heeft bestaan. Nog nijpender was de vraag of het waar was en hoe het mogelijk was dat de landen van de Sprookjes van Duizend en één Nacht veranderd waren in puinhopen. Je ziet het in de foto's zwart op wit, maar het is niet voor te stellen dat er een wereld op deze wereld bestaat als in deze foto's, zoals ook de verwarrende impact die de foto's van Dresden, Rotterdam en Hiroshima in mijn jongensjaren hadden, waarop huizen en families ontploft waren, en mensen die het leven waren uitgeblazen. Dat was allemaal bij ons in de buurt, op een afstand van een treinreis, in conflictgebieden, zoals Eddy van Wessel deze gebieden noemt.

Het fotograferen van het overleven van het leven.
Op een expositie in Naarden hingen merendeels panorama's met een Widelux gemaakt, met de weidsheid en perspectief alsof je midden in de scène bent. Bij Ella Arps hingen foto's die op een wit gekwast vlak op grauw karton waren geprint, een presentatie die heel passend was in de geest van de omgeving waarin de foto's waren geschoten. Ella gaf bij de foto's een toelichting die deed vermoeden dat ze er bij was geweest, zo geëngageerd was ze.
Verwoeste huizen en mensen die energiek het leven weer oppakken, in Tsjetsjenië, Albanië, Irak, in de tijd dat de Koerden werden vermoord door Saddam Hoessein. Een foto van het beeld van Saddam dat omver was getrokken en waarvan een arm met een hand op de grond lag. Ook beelden van het gebied dat door de tsunami was getroffen, foto's die gemaakt zijn op de rand van een ramp, gebeurtenissen die maatschappelijk een geweldige betekenis hadden.

Eddy heeft oog voor symboliek, voor de betekenis van de gebeurtenissen.
"Dit is één van de allermooiste foto's," zei een bezoeker over een opname die op het strand ná de tsunami was genomen, "deze is heel symbolisch voor de ramp."
Een visser die een net aan het boeten was, magisch door het strakke patroon van het dunne net dat heel fijn in de zon glinsterde en daar doorheen zichtbaar de activiteiten op het strand en een rustige, bijna romantische oceaan, idyllisch zelfs. Het patroon van het net symbolisch voor de planmatigheid van het leven.
"Dat is een heel andere vorm van documentaire fotografie, ja magisch. Hij heeft daar een scherp oog voor."
Een aardbeving in Pakistan, en voortdurende gevechten in de Gaza-strook, schermutselingen en uitbarstingen, waarvan we in persfoto's op de tv en in kranten hebben gezien, maar die als prints door het formaat en standpunt aanzienlijk meer impact hebben.
Bij de grote panorama's op de expositie in Naarden trof ik Eddy van Wessel zelf. Hij vertelde over z'n fotografie, en over zijn reizen en liet de boeken zien die hij zelf in een beperkte oplage had gemaakt.

De foto's van Van Wessel zijn anders.
Waar zat dat in? Eddy gaf het antwoord al.
"Ik denk dat een foto die iets suggereert vaak sterker is dan een foto waarin je alles laat zien. Net zoals in de literatuur. De verbeelding van de lezer en bij foto's de kijker speelt een heel grote rol waar je weinig over hoort. Toen ik met een vriend de selectie maakte voor de expositie bij Ella Arps. Onafhankelijk van elkaar hielden wij alle twee twee dezelfde foto's apart, omdat die er buiten vielen, waarvan die vriend zei dat hij het zulke typische nieuwsbeelden vond. Beide foto's waren beelden die alles lieten zien, als nieuwsbeeld prachtig, maar niet voor aan de muur. Wat de kijker er in ziet, dat is het allerbelangrijkste, want je wil immers communiceren. Ik vind dat je een foto moet maken als een visie, als een beleving, waar je in wil stappen. Als je als fotograaf een foto wil verkopen dan zul je iets moeten maken waarbij je zegt: "ik wil meer zien. Een paradox."

Eddy gaat op eigen initiatief.
Hij gaat zoals vroeger niet meer graag mee met een legerunit als embedded photographer.
"Er zijn zoveel restricties gekomen. Je loopt mee met een pr-man en je kunt niet meer doen dan een fractie van wat je zou willen doen. Er is veel veranderd. In de zogenaamde vrije nieuwsgaring worden nu ook foto's afgenomen van agentschappen en van legerfotografen, en op dat moment is het medium een propagandakanaal voor defensie geworden. Dat is een onvoorstelbare ontwikkeling. Zo krijgt men in Nederland totaal geen beeld van wat er zich in werkelijkheid afspeelt in de gebieden waar onze militairen worden ingezet. Alles wordt door defensie volledig gecontroleerd en gestuurd. Als er iets gebeurt dan wordt eerst afgewogen of het wel naar buiten gebracht mag worden. De redacties van de meeste Nederlandse media denken veelal eerst aan het budget en kopen materiaal van agentschappen, van een embedded fotograaf, of op deze manier. De beeldvorming rond de conflicten zijn een wereld apart, ver van de werkelijkheid, heel gevaarlijk. Ook in die situaties gaat het dus om macht en geld.

Het gaat om de controle van de beeldvorming van de waarheid. Als fotograaf ben je dan onderdeel van het conflict geworden. De tijd dat je als fotograaf of als cameraman, of als journalist een onafhankelijk verslaggever was, die tijd is geweest. Je loopt grote kans gebruikt te worden. Nergens is de kracht van het leven zo sterk als met de dood voor ogen. Dat wil ik vast leggen. Dat is heel puur, heel elementair. Dat vind ik heel boeiend, hoe sterk mensen zijn, hoe ongelofelijk sterk de wil kan zijn om te overleven. Dat is wat mij de afgelopen vijftien jaar heeft bezig gehouden."

25 foto's van de expositie Facing Faith, op karton geprint, zijn tot 31 mei te zien bij galerie Arps&Co, Arubastraat 1, Amsterdam, weekdagen van 10 tot 10, in het weekend op afspraak 020 7781947.

www.eddyvanwessel.com