Keeping

Het werd drukker in de straat. We namen een broodje bij de koffie. Johan keek stil naar buiten. Winkelend publiek stond in een haagje om de Heinkel. De dametjes showden hun nieuwe kleertjes. Hun ventjes liepen te dealen over ernstige zakelijke zaken, of misschien wel de wagenparken. Wat was het uiterlijk verschil nu eigenlijk met de periode van vóór 911? Rob verstuurde en ontving sms-jes en luisterde naar z'n voicemail. Maar na een tijdje nam hij weer bewust deel aan het gezelschap.

'Die types lopen op drijfzand,' zei Johan. 'Ze hebben geen idee.'

En zo was het ook, volgens mij.

'Wat is nu het aandeel van Balkenende in deze malaise?' vroeg ik.
'Het bizarre van jou Arnold,' zei Rob, 'is dat het zo vaak net lijkt alsof je er niet bij bent.'
'Dat heb ik van Cartier-Bresson overgenomen,' zei ik, 'maar die kon zichzelf helemáál onzichtbaar maken, althans dat is de legende. Maar ik moet zeggen dat hoewel het een eigenaardige afwijking is, het wel heel handig kan zijn zodra je als fotograaf opereert. Maar wat nu over Balkenende?'
'In de Groene las ik laatst,' zei Rob, 'en dan quote ik uit het hoofd: In het kabinet Balkenende zitten vier soorten bazen. Onder hun leiding is zijn wij terecht gekomen in een verweekte verzorgingsstaat, die zich met alles bemoeit en nergens voor verantwoordelijk is, en is ons land een meedogenloze strafstaat aan het worden. Dat is onze interne politiek, maar als je de ontwikkelingen globaal beziet gaat het nu in de mega-economie tussen de grote machtsblokken Amerika, China en Europa. Probeer je je daar maar in thuis te voelen. In deze setting wordt ons leven internationaal bepaald door vakbonden en regeringen.'
'Laten we nu alle drie onze levensvisies naast elkaar leggen ,' zei Rob. 'Eigenlijk hadden we eerst naar de Papeterie moeten gaan om papier en stiften te halen, maar dat doen we dan maar de volgende keer als we naar De Roos gaan.'

Rob glimlachte.

'Er zijn netwerken zoals nu het WWW er een is,' zei Johan, 'over de hele wereld en van alle tijden, en met uiteenlopende oogmerken. De KKK, dat me als eerste te binnen schiet, de gesloten genootschappen zoals het web van de vrijmetselaars, en geheime genootschappen als de eetclub van Saskia te B., de honderd van Mertens, de belangrijke mannen in Nederland, de vier van Balkenende, netwerken die al of niet zijn uitgegroeid tot efficiënte systemen, drugsnetwerken van groot tot klein, zoals dat van mijn ex-partners die eenvoudigweg het systeem van landjepik toepasten, een ongenaakbaar en onaanspreekbaar verbond van twee valse amorele sukkelaars, ordinaire dieven.'
'Dat is een voorbeeld van hoe een geheim verbond individu kan kapot maken,' bracht ik in, 'zoals er verbonden en genootschappen zijn die hun leden rijkdom, troost en levensgeluk voorspiegelen. Kun je je nog herinneren welke signalen je om te beginnen kreeg?'
'In een conflictueus gesprek,' zei Johan, 'zei die lange eens schaamteloos dat hij niet wilde functioneren zoals ik dat van hem verlangde maar gewoon lekker wilde pielen.'
'Volg in de grote wereld de grote geldstromen,' zei Rob, 'van de grote netwerken van monetaire macht, en van de dynastieën en ook van de mierennetwerken. Geld en geloof. En de stromen van behoefte en aanbod. Je ziet het achter het rollend materieel van de koopluitjes in deze straat, het van bezit veranderend onroerend goed en de drukte bij de notarissen en advocaten. En de stromen van het geloof dat destijds beleefd werd tussen de Euphraat en de Tigris, en later aan de Tiber en nog later aan de Spree. Bij jullie ging het ook om pensioenreserves en kredieten is het niet?'
'En de Hudson niet te vergeten,' zei Johan.
'En de Potomac,' bedacht ik opeens.

Rob had in een Moleskine notitieboekje met een voor de gelegenheid stijlvolle Visconti-fineliner aantekeningen gemaakt, in powerpoint-kreten; de opmerkingen zouden inderdaad punten zijn voor bredere en diepergaande gesprekken die zouden volgen.

'Het Nollen Syndicaat springt me opeens te binnen,' zei Johan, 'het web van een meneer Nollen die de grondlegger was van Samvoz. Die naam alleen al. Dat is dicht bij huis, een web van samenwerkende internaten voor zwakzinnigen. Dat is toch dicht in de buurt van onze eigen realiteit! Die organisatie was zogenaamd opgezet voor het goede werk in de gezondheidszorg en de zorg, volledig afgedekt door de politiek. Zijn persoonlijke, oneigenlijke misbruik van gemeenschapsgelden in de gezondheidszorg liep in de vele honderden miljoenen.'
'Ik wist niet,' zei Rob, 'dat jij zo goed alles volgde. Het gaat om een paar grote lijnen, en dan niet de grote emoties,' zei Rob.
'Toen al had ik een grote interesse in flessentrekkerij,' zei Johan, 'zonder te weten dat ik er ooit zelf zo het slachtoffer van zou worden.'

Rob had een tijdje naar buiten zitten kijken, waar wolken de straat af en toe een beetje deden somberen, en stelde de vraag of ons gesprek niet de gelegenheid was om een fles op tafel te zetten. Rob wilde rode wijn, terwijl Johan liever een whisky zou willen.

'Ik beslist geen van beide maar een Baileys,' zei ik, 'en zo zie je, drie verschillende smaken, stijlen, werelden. Ik stel voor dat we ons voor een volgende meeting goed zullen prepareren, dat we ons zelfs gaan beraden op een goeie omschrijving van het onderwerp en dat we die aan elkaar mailen. We mogen elkaar natuurlijk bellen, maar het lijkt me het meest effectief als ieder van ons drieën weet waarop ieder van ons focust. We zijn bezig een poging te doen tot een wereldbeschouwing en een analyse van de machinaties die de wereld doen draaien, de ecologische wereld, die van de natuur dus, en de boven- en onderwereld; de machinaties en dan ook wie over wat de controle hebben. We kunnen doorfantaseren met invallen die allemaal relevant zijn, maar die niet strikt passen in de gedachtenstroom. En er zal veel bovenkomen dat ingepast kan worden in de legpuzzel, devious schemes in een van die werelden, op een plaatsen in de tijd, in gemeenschappen, op continenten, in landen en in steden en gemeenten. Dit gaat eigenlijk allemaal veel te ver. En dan denk ik niet eens aan Opus Dei, de invloedrijke katholieke lekenclub, of de Vrijmetselaars en de machtige Italiaanse pseudo-loge P2, en al die serviceclubjes als de Rotaries, de Kolen- en Staalgemeenschap, en als we om de hoek willen blijven de gokhallen en de stomerijen en witwasserettes en de horeca niet, en de organisaties waarbinnen de leden elkaar matsen, die van de grond onder onze gemeenschap drijfzand hebben gemaakt, of door de eeuwen heen als zorgden voor een onvoorspelbaar wiebelige basis. Veel van die zogenaamde geheime genootschappen staan in het telefoonboek, maar van de BVD met de nieuwe naam is feitelijk niets bekend. Uiteindelijk gaat het er mij om dat we een visie zouden moeten zien te krijgen op de onderlinge krachten die ons leven bepalen en feitelijk dag en nacht beheersen.'

Hoe laat was het? Wat ik allemaal had gezegd had ik in m'n eentje zelf nooit bedacht kunnen hebben, dat kwam door het onderwerp van het gesprek en de vertrouwelijke sfeer, met de vertrouwde oude bekenden. Dit was niet iets voor een fotograaf die voornamelijk werd geleefd door en voor beelden, een leven leidde vanuit invalshoeken, en ja, en visies, overzichten en vergezichten. Toen ik dat bedacht zag ik een beeld van Gezicht op Haarlem, maar ook de beelden die ik vanaf de Twin Towers zelf had geschoten, van Manhattan, Central Park, de ferry, het Vrijheidsbeeld, en van New Jersey. Al die beelden waren mijn wereld. Niet de onzichtbare onderlinge connecties in de boven- en onderwereld. Wel een beetje 911, een onmogelijk bestaanbare wereld! Rob bestelde een bittergarnituur.

'Laten we van deze middag genieten,' zei hij, 'volgende week is deze tent misschien wel gesloten, zo vlug gaat dat in deze straat.'

En zich tot mij richtend zei hij: 'Je bent nu zo goed op dreef, waarom geef je ons niet een inkijkje in je private wereldbeschouwing, als ik je daarmee niet overval?'

'Op school was een spreekbeurt voor mij,' begon ik, zoekend naar woorden, 'de ergste nachtmerrie die ik me kon voorstellen. D'r is nog wel een tijd geweest dat ik dacht dat ik het beter kon opschrijven, en ik won toen een opstelwedstrijd, maar ik ben toch meer met beelden gaan leven. En als ik door deze straat loop kijk ik naar de zonzij en niet naar de schaduwkant, want er loopt hier veel wat het daglicht niet verdragen kan. Beelden is mijn medium. In mijn dromen zit ik niet op een debating club. De mensen die hier langs lopen zie ik als uitzonderlijk typische enkelingen, en niet als de buren van vroeger, de Jansens, of de Joneses van Vance Packard. Ja jongens, van mij kun je geen analyse verwachten, maar ik kan proberen te zoeken in mijn virtuele archief naar de troostvolle vergezichten en verklarende inzichten die mij hebben geholpen bij het vinden van mijn plaats in het leven, na zoeken en piekeren een positie in het leven waar ik nu uiteindelijk vrede mee heb. Het is een beeld, een panorama, geen torenhoge argumentatie als van Wittgenstein.'

Het was droog gebleven buiten en ik had het tijdens mijn zoektocht in mijn emoties ook droog gehouden, geen tranen. Rob keek me aan met een blik van waardering. Hij knikte naar me alsof hij me wilde aansporen om verder te gaan. In de blik van Johan zag verbazing. Aan de overkant ging een jongen op zijn scooter zitten, terwijl z'n vader er naast stond en Johan glimlachte, bijna onmerkbaar. Ik zag de mensen langs lopen, hooghartig, arrogant, lief en bedeesd, aandoenlijk bekakt, mooi en lelijk brutaal en schijterig. De Joneses. How's life guys? How ye doin?

'Wat mij de laatste jaren het meeste bezig houdt,' zei ik, 'is de vraag wat de mensen die hier lopen zien in het leven, in hun partner, in zichzelf, in hun vader en moeder, wat voor waarde, emotioneel of van belang, wat ze verliefd doet worden, en op wie dan wel, en wat ze verder doet gaan, wat ze voortdrijft.'

Op een kleine tien meter liepen ze langs ons, de koopluitjes die ik zo graag zou willen interviewen, niet over hun spending power maar over hun sociale leven en vooral hun emotionele leven, hoe zij het leven zien, de manier waarop zij naar het leven kijken, met schele ogen, begerige ogen, zelfbewust maar toch ook betrapt. In drie minuten reden een zwarte Hummer voorbij, twee zwarte Porsches SUV's, een nieuwe zwarte Chrysler 300, die ik in het echt nog niet had gezien, een bijna zwarte Chevrolet pick-up van een onmiskenbaar verdwaalde agrariër, een zwarte Bentley met kippengaas in de grille, en een prachtige gele Mazda RX-8 en twee meisjes op eendere felgroene Pininfarina all terrain bikes. Een jonge kekke moeder rijdt met een fel zachtgroene bakfiets van De Fietsfabriek, met een felgeel regendekje over de bak, tegen het verkeer de hoek om. Johan en Rob keken daar niet naar maar naar mij aan met een blik waarin ik zag dat ze verwachtten dat ik verder zou gaan, dat ze het geen loos geklets vonden. Als nieuws geven zij mogelijk door dat de ramen van Reflections met bruin pakpapier zijn dichtgeplakt.

Johan poetste de glazen van zijn motorbril en Rob streek peinzend door zijn rabbijnse baard. Zelf keek ik of het speldje van het U2 spionagevliegtuig op mijn jack nog 'level' vloog. Wonderlijke karakters in deze korte documentaire.
Ik werd op mijn rechter schouder getikt en ik keek om. Ze zat met haar rug bijna tegen mijn rug, Leonoor, mooie, intelligente Leonoor. Hoe lang had ze daar gezeten, lieve Leentje? Ze legde haar op de mijne die ik op haar schouder had gelegd.

'Arnold, we can't go on meeting like this,' zei ze zachtjes, 'Eerst had ik je niet gezien en luisterde ik naar jullie gesprek, en eerlijk gezegd herkende ik je stem en wat er gezegd werd was natuurlijk een bevestiging dat jij het was. Ik had eerder moeten reageren maar ik bleef luisteren. En ik begreep er geen hout van.'

Leonoor liep om en kwam bij ons zitten. Ze kende ons alle drie. Johan had ze nog niet lang geleden gesproken en koffie mee gedronken.

'Leonoor, leuk dat je er bij komt,' zei Rob en Leonoor aankijkend, 'Op het zwaar koperen gevelbord van Endstra aan de Apollolaan stond het woord Ketelwagens, waar ik verder nooit iets over heb gehoord of gelezen, als zijnde de handel die hij dreef, terwijl hij in onroerend goed deed, en waarschijnlijk dat nog niet eens voornamelijk, want inmiddels is bekend dat alles wat hij deed zich in de onderwereld afspeelde. En dat is het geheim van het leven Leonoor, heb ik uitgevonden, dat er meer werelden zijn dan wij van in het begin, als jongens, voor mogelijk hielden.'

Leentje bestelde een wijntje.

'De vriendin waarmee ik hier zat,' zei ze, 'ging net weg. Leuk jullie weer eens te zien, de drie playboymusketiers uit de reclame. Wat is het onderwerp? Jullie zijn zo druk.'

Veel passanten die alleen waren liepen ogenschijnlijk niets ziend voor zich uit kijkend hardop in zichzelf te praten

'De kleren van de keizerinnen en de keizers die hier langs lopen,' ging ik verder, Leonoor aankijkend, 'zijn ook zo'n soort labels. Het lijkt wel dat de maatschappij een leeglopende heteluchtballon is. En ik ben er zeker van dat ik dit niet zo voorvoel door mij eigen cynische kijk op de ontwikkelingen. Als je alles relativeert vraag je je even af wat het verschil is tussen deze nuffige types en de mensen op Unter den Linden voor de oorlog. Als je boeken uit die tijd leest zie je dat hun emotionele make-up niet erg veel verschilt.
'Ze hebben een houding,' zei Leonoor, 'alsof zij de uitverkorenen zijn, maar zijn daar te hardvochtig in om hun rol waar te maken.
'Mijn vriendin,' zei Rob, 'klaagt er steeds over dat ze een achterstandmoeder is, omdat ze niet voldoende aan lezen toekomt.'
'Het innerlijke leven,' zei Leonoor, 'heeft grotendeels plaatsgemaakt voor een uiterlijke manifestatie. De jonge mensen van nu hebben geen referentie meer met het voorbeeld van hoe het vroeger goed was, zoals ik dat heb. Vroeger zat er niet veel meer achter de buitenkant dan wat ons door onze ouders verteld werd. En nu blijkt dat ze niet meer wisten. Er was vroeger ook een onderwereld en nauwe contacten met de bovenwereld, en de kunstwereld, en al die verschillende werelden. Als ik denk aan de boeken van Cissy van Marxveldt en haar eindeloos vredige, kluchtige sprookjeswereld, dan voel ik mij ontheemd, dan geloof ik dat we niet eens meer op de aarde wonen uit onze herinnering, maar in een ander zonnestelsel terecht zijn gekomen.'
'Zo ken ik je weer,' zei ik.
'De persoonlijkheid van de mens zit besloten in zijn lichaam,' vervolgde Leonoor, 'wat je kan vergelijken met machinekamer en de decorafdeling van je dna-scenario. Je eigen rol spelend kun je daar niet aan voorbij gaan, net zo min als de waan van de dag.'
'Steeds weer zie ik,' ging ik verder, de draad zoekend en oppakkend, 'dat we voortdurend meer de nodige intuïtie moeten opbrengen om te doorzien wat de passanten in ons leven zien, echt gewaar worden. De ernstigste vraag voor mij is waardoor deze mensen zo individueel en ongenaakbaar zogenaamd zichzelf zijn. Als ik terug ga in de tijd, en me voorstel in deze straat te lopen in de mode van zeg maar veertig jaar geleden, dan zie ik daarbij ook dat de mannen om zich heen kijken met een Elsevierbril, en de dames met een Libelle-Elegancebril. Het leven was toen te overzien. De winkelende mens had een beeld voor ogen van wat er gekocht zou moeten worden en waar, welke merken, en uit de bladen en uit hun directe omgeving wisten ze welke stijl en ongeveer de prijs. Waren dit gelukkiger makende omstandigheden, was er toen een grotere duidelijkheid, zekerheid en voorspelbaarheid? Vragen de mensen zich af waar men nu de schijnbare zekerheid vandaan haalt, om te lopen zoals men nu loopt, of dat de présence misschien allemaal bluf is?'

Er stak een jongen over die voor deze buurt heel atypisch gekleed was in een zwarte sweater, met over de hele breedte het woord Emerica in gele letters, met gezwinde pas zonder te rennen op hi-techy gele sneakers, and hard to keep up with.

'Where are you from,' vroeg Johan.
'I'm from Eureka!' Rob said.
'Die zal niet uit Frankrijk komen,' zei ik. 'Dit is een snel lopende kwinkslag in internet-jargon, en volgens mij wordt ie een running gag en met dat zo veel zeggende woord zelfs een icon. E-verything comes from E-merica, not from anywhere else.'
'Voordat deze nieuwe icon langs kwam,' zei Rob, 'was de hele straat al vol iconen.'
'Wij hebben nu het begin meegemaakt,' zei ik, 'van mogelijk een nieuw e-consciousness. Deze simpele sweater, en ook de sierlijke, nonchalant sportieve manier waarop die bij ons langs kwam, zal bijdragen tot het besef van de dimensie die e-commerce aan onze samenleving heeft toegevoegd.'

'Het is allemaal jargon wat jullie zeggen,' zei Leonoor, 'ik kan het niet meer volgen en ik zal niet langer storen, maar ik hoop wel dat jullie achter het geheim van het leven komen voordat je naar huis gaat.'

De jongens zeiden en zoenden haar hartelijk gedag. Ik liep met haar mee naar de deur. Buiten keek ze me serieus aan en vroeg: 'Heb jij het geheim van het leven al gevonden?'
Ze maakte geen grapje.

'Ik heb geprobeerd,' zei ik oprecht, 'om een heldere kijk op het leven te krijgen, daar zit volgens mij het geheim in, en een kijk is moeilijk te vertellen. Als een kijk en inzicht zoekt word het beeld vertroebeld en vertekend door tegenstrevende belangen. Als ik denk een waarlijke kijk op het leven te hebben gevonden kan ik daar in groter verband niets mee.'

'Ik zou er toch graag meer over willen horen,' zei Leonoor lief. 'Groetjes thuis.'
'Nee, het schiet me te binnen,' riep ik haar terug, 'Misschien ligt het voor jou voor de hand dat dit mijn visie is, omdat je weet dat ik als fotograaf leef met beelden, maar ik heb er mijn leven lang over gedaan om het leven te zien als een oneindige matrix van illusies en obsessies.'
'Nou ken ik je weer,' zei Leentje, en ze gaf me een warme zoen.

'Ik zie je ongemakkelijk peinzen over hoe je nu verder kan vertellen,' zei Rob. 'Maar ik kan je verzekeren dat ik graag wil horen over hoe je als observator naar dit leven kijkt.'

Johan knikte bemoedigend maar zei niks.

'Voorzover ik me kan herinneren,' zei ik voorzichtig, 'heb ik stilletjes als naar plaatjes naar het leven gekeken, zonder daar overhaast iets over te willen zeggen. Daarom denk ik dat ik me aangetrokken voelde tot de fotografie. En dan meer door plekken dan mensen. Plekken die me aanspreken, soms dan met mensen die ik alleen maar wil zien en niet horen. Er zijn mensen die zeggen dat ik een autist ben. Maar die zijn kletsmajoors. Ik ben wel veel romantischer dan praktisch goed voor me is; dat is een kijk op mezelf die steeds duidelijker is geworden. Een heel blank meisje met sproeten in een stadje in Schotland. Een heel integere gevoelvolle man in de PC. Daar kan ik bij stil staan en niet eens fotograferen. Ik sta stil bij de aparte werelden die speciale mensen uitstralen. Een impressie van sterkte in een gezicht dat verdriet en teleurstelling vertoont, die diepten. Kwetsbaarheid en niet de bluf trekt mij. Vibraties. Daar kun je me voor wakker maken. Vibraties en lichtval, maar dat is het zelfde.'
'Ik zou wel weer eens met je willen meelopen op zo'n shoot,' zei Rob.
'Nog een Baileys Arnold?' vroeg Johan schalks. 'Hoewel je niet drinkt.'
'Ja graag Johan,' ging ik verder. 'Als ik zulke mensen zie, en in een tweehonderdvijftigste van een seconde een beeld krijg van de wereld waarin zij leven, dan zie ik ook de afstand tot mijn eigen wereld en dan ben ik bang dat ik in een mogelijk contact nooit de goeie snaar zou raken. Ik kijk naar die mensen, maak soms een foto en denk aan snaren die trillen, ieder met een eigen frequentie. Ik heb daar eerder niets over gezegd, dus heb ik ook geen verhaal. Maar daar draait het om voor mij. Na de relativiteitstheorie, waar wij met onze beide benen op de grond praktisch niet veel mee te maken hebben, geloof ik in mijn onwetendheid dat voor ons ondermaansen de snaartheorie wel eens een grote betekenis zou kunnen hebben, juist als we kijken naar het fenomeen van het Keeping up with the Joneses. De String Theory zou na de relativiteitstheorie wel eens het belangrijkste idee kunnen zijn over hoe het heelal en het Leven en Alles verklaard zou kunnen worden. Heb je The Matrix gezien, die film is een prachtige verbeelding van de snaartheorie. Pratend over de String Theory of snaartheorie, filosoferend en fantaserend, berekenen knappen mannen veronderstellingen over meer dan 4 dimensies, wel 11 zelfs, waarbij zij voor een voor mij interessant fenomeen in beeld hebben gebracht: de ervaringen die van elkaar verschillen door de dimensie van waaruit die ondergaan worden. Gewoon een metafoor als hulpmiddel. Zonder daar concreet en abstract over na te denken zie ik in de mensen die ik op zo'n trottoir als hier tegenkom, lopend in onderling verschillende dimensies. Velen van hen op een heel eigen, eigenzinnige manier, met een egocentrische kokervisie zich voortbewegend door deze wereld, vooral hun eigen wereld. Soms loop ik wel eens een paar passen op de zelfde manier mee. Dan blijkt dat ik de afstand niet kan overbruggen, maar even heb ik dat vreemde gevoel waar de impersonated character mee in het leven staat als ie even stopt. Dan kom ik niet eens in de buurt.'
'The Ministry Of Silly Walks Through Life,' zei Rob. 'MSWL.'
'Ik wil daar verder over nadenken, zodat ik voor mezelf de verklaring vind voor al hetgeen mij bezig houdt. Dat is niet zo erg veel, maar voor vandaag is de klus toch aardig groot.Mensen trillen in hun ervaring van de wereld mee met hun omgeving, met ieder in een eigen frequentie. In een gezicht probeer ik te ontdekken hoe iemand het leven ervaart, hoop, verdriet, stijl, en hoe iemand zich voegt, zich inpast, of z'n omgeving probeert te ontstijgen, en ook de Joneses te ontwijken, of te imponeren, dan zie ik hoe iemand z'n eigen niche zoekt, in een Hummer, op een Heinkel, op gele sneakers van Basics. En als zo iemand zegt 'Dat zie ik niet zo,' dan is ie eigenlijk bereid om zijn eigen kijk heftig te bevechten, terwijl er eigenlijk niets meer aan de hand is dan dat ie het anders ziet. Ik lees Vrij Nederland niet en ook de Economist niet, en ook niet Op Pad of de Kampioen, want wat ik zoek in het leven ligt op straat, in deze straat, het kan een blik zijn van verstandhouding, die hoop geeft, een sprankje liefde zou je kunnen zeggen, voor iets dat in het verlengde ligt van een gevoel dat je zelf hebt.Ik leef met het denkbeeld dat er eindeloos veel werelden door elkaar bestaan. Zelf zie ik deze complexiteit als vormen van bewustzijn, zoals Gurdjieff veel het begrip bewustzijn in die betekenis gebruikte. Deze kijk op het leven leverde mij in het verleden al veel helderheid op, omdat steeds als er een conflictueuze gedachte ontstond ik door een bepaalde draai het me heel iets anders bewust werd, een andere kijk kreeg, waardoor ik me niet liet verleiden tot bekvechten en terwijl ik niet mijn eigen kijk verloor.'
Is dat een beetje te volgen, al die zinnen achter elkaar?'
'Hoe is het mogelijk,' vroeg Johan, 'dat terwijl jij zolang ik je ken als een stille jongen nu een koffer met woorden opengooit?'
'Je hebt erom gevraagd,' zei ik. 'Misschien kwam het wel dat de beelden voor mij zo belangrijk waren omdat ik niet was opgewassen tegen de verbale contradicties in de discussies, of zeg maar vuilnis, van de mij omgevende mensen, en misschien wel omdat ik niet kon ruiken en vooral omdat ik nogal eenzelvig was, zelfs z'n noordhollands. Daar wil ik nog aan toevoegen dat ik door het voortdurende, oplettende kijken steeds meer in mijn liefje ben gaan zien, hoewel ik toch al mateloos veel van haar hield. In en dóór haar ben ik ook steeds meer het wonder en de schoonheid en de verrukking van het leven gaan zien, en bovenal waarderen.'
' Is dat een beetje te volgen, al die zinnen achter elkaar? Daar wil ik nog aan toevoegen dat ik door het voortdurende, oplettende kijken steeds meer in mijn liefje ben gaan zien, hoewel ik toch al al mateloos veel van haar hield. In en door haar ben ik ook steeds meer het wonder en de schoonheid en de verrukking van het leven gaan zien, en bovenal waarderen.'

Opeens was het einde gekomen van deze uitzonderlijke middag. De zaak liep leeg. Rob gebaarde de juffrouw dat hij wilde afrekenen, leuke meid, zo vitaal en geinig uit haar ogen kijkend, terwijl ik nog even snel mijn spreekbeurt afrondde, met de gedachte aan een spoedig weerzien en ditmaal niet per toeval. Geen nieuwe Baileys meer. Te laat. Vanaf nu zouden we meer ons best moeten doen elkaar niet zo ver uit het oog te verliezen.