‘Maar wat vind jij dan van dat initiatief,’ vroeg ik, ‘om zo’n beroepseed in te stellen? Het lijkt wel dat je er tegen bent. Of ben je juist vóór?’
‘Vroeger,’ zei Peter, ‘vóór het digitale tijdperk, hadden we het tijdperk van het fileermesje en de spuit. Toen hadden we daar helemaal geen meningsverschillen over. Als er foto’s werden gebruikt die om één of andere reden imperfect was dan werd die geretoucheerd. Bij studio Meijboom zat een heel stel juffrouwen rimpels en wallen en huidproblemen te corrigeren van de koninklijke familie. Daar maakte niemand problemen over. Of men deed een oogje dicht. Als een foto voor een advertentie verbeterd moest worden, plooien gladgestreken, een overstekende rat in een chique interieur, een storend scheve lantarenpaal, rommel op de stoep, lelijke reflecties, bijna elke foto werd wat aan gedaan, gesneden, geknipt, geplakt, hele montages, geschaafd, hoorde je nooit wat over. Ik maakte laatst een foto van een Aston Martin. Daar stond een heel storende felgele vrachtauto pal achter. In plaats van dat ik ben gaan zoeken naar de eigenaar, die de auto heus niet verzet zou hebben, terwijl ik de kans liep dat de eigenaar van de Aston intussen zou wegrijden, besloot ik meteen een foto te maken en de vrachtauto er later af te halen. In nieuwsfoto’s mensen weghalen waardoor de foto sterker wordt, ik zie daar geen kwaad in. Als je burgemeester Cohen tussen een stel raddraaiers zou zetten, kijk dan ga je met manipulatie over de schreef. Dan wordt je foto ook wel sterker maar door het doelbewust verdraaien van de werkelijkheid.’
Peter gaf een stukje dat twee dagen eerder in De Volkskrant had gestaan, met de opmerking dat de verschuiving van de werkelijkheid die altijd al in elk medium werd toegepast.
‘In de literatuur, de rechtspraak, in ballades, in films, en in verhalen op verjaardagen, in opschepperij op het werk, in leugens, hofmakerij, bedenk het maar. Met de mogelijkheden van PhotoShop lijkt het mij onzin om voor de fotografie nu opeens in relatie met de legitimiteit een protocol op te stellen.’


De column was van Remco Campert: Herinneringen.

De Werkgroep Fictieve Herinneringen ‘bestaat uit ouders die zich door hun kinderen ten onrechte van incest beschuldigd wisten’, citeer ik Trouw. Kort samengevat waren die kinderen slachtoffer geworden van ‘sturende’ therapeuten die fictieve herinneringen bij hen wakker riepen niet alleen aan incest, maar ook aan babymoorden, dieroffers en groepsmisbruik.
Therapeuten moeten nu richtlijnen opstellen om te voorkomen ‘dat bij patiënten’ dergelijke ‘herinneringen’ worden oproepen, luidt een advies van de Gezondheidsraad aan de minister van Volksgezondheid.
Laten we deze treurige geschiedenis verlaten en vaststellen dat de Werkgroep Fictieve Herinneringen ook een afdeling van de Vereniging voor Letterkundigen zou kunnen zijn - de WFH, waarvan de initialen Willem Frederik Hermans in non-fictieve herinnering brengen.
Overwogen wordt deze afdeling te laten opgaan in de Werkgroep Echte Herinneringen, daar de grens tussen fictie en non-fictie soms moeilijk te trekken is. Een samenwerking tussen beide werkgroepen zou in ieder geval haar vruchten kunnen afwerpen. Het erelid, ervaringsdeskundige bij uitstek, Vladimir Nabokov schrijft in zijn standaardwerk Geheugen, spreek: ‘Om enkele van mijn jeugdherinneringen wat tijd betreft juist te ordenen moet ik afgaan op kometen en verduisteringen; zoals historici dat doen ‘als zij fragmenten van een sage onder handen nemen.’ Fictie en non-fictie vermengen zich hier tot een nieuw product.
Op het gebied van incest staat Vladimir Nabokov trouwens ook zijn mannetje, getuige zijn roman Lolita. Fictieve incest natuurlijk, hoewel zo beschreven dat het fictieve non-fictie wordt in de beleving van de lezer. De werkgroepen kunnen aan de slag.
Losse gedachte: hoe komt het dat een geur wel een herinnering kan oproepen, maar een herinnering nooit een geur?’

 

In wat een half uurtje leek was de middag voorbij. Peter gaf het boek waarvoor ik was gekomen.
‘Het zal een hele klus zijn,’ zei hij, ‘naast je werk voor school. Met die foto van het WTC heb je wel iets aan het rollen gebracht.’
‘Ook voor jou,’ zei ik, ‘als ik zo vrij mag zijn dat op te merken.’
Peter draaide zijn stoel naar mij en het werd zijn praatstoel, hij ging er voor zitten.
Aan de muur hing een grote plaat van Biggles in een Spitfire, en andere platen en foto’s. Op zijn werktafel stond een klein model van de Apollo Lunar Module, naast de raket van Kuifje. Peter zag dat ik daar naar zat te kijken.

‘Dromen,’ zei Peter, ‘je moet altijd blijven dromen, had de meester van Kees de Jongen gezegd, in het boek van Theo Thijssen, dat is heel belangrijk. En dat is ook zo, heb ik zelf ontdekt. En kijk maar naar de wereld. De vooruitgang kreeg op talloze gebieden een stimulans, of een doorbraak zelfs, door dromers. Daarom is het goed dat je je niet alleen cijfermatig ontwikkelt maar ook als fantast. Kijk maar naar alles om je heen en je ziet wat al die dromers hebben teweeg gebracht. Jules Verne, Edison, Einstein van het relativisme, Otto van de Otto-motor, de automotor, Henry Ford, Turing van de computer, ze hebben uitvindingen gedaan en weer andere mensen op een idee gebracht, hele industrieën ontketend. Of je nu in de gezondheidszorg terecht komt, in management of accountancy, of in de bouw, of in zaken, in welke functie dan ook, om er uit te halen wat in je zit zul je toch zo veel mogelijk moeten profiteren van je fantasie. Daar draait alles om, fantasie. Misschien denk je wel dat ik je teveel aan het pushen ben, maar ik moet wel, omdat ik zelf geen kinderen heb.’
Hij lachte, liep weg en kwam na een tijdje terug met een borrel en een cola.
‘Of wil je ook een borrel? Zie het als een proefwerk, zo’n initiatief, zo’n verhaal, de kwaliteit, dat is allemaal interessant op je cv. En de mannen waar je mee komt te praten als je gaat solliciteren zijn ook allemaal als Kees de Jongen. In hun hart blijven ze allemaal jongetjes. Dat je die prachtige foto die je hebt gemaakt bij het WTC, dat je die hebt gemaakt met die top-camera, en de foto’s die van gisteren hebt gemaakt, en het talent dat je hebt om daar een goed verhaal bij te schrijven; dat is geen toeval, dat is talent.’
‘Ik heb geen idee hoe en waar ik moet beginnen,’ zei ik.
‘Dat kan ik me wel voorstellen, maar het is toch eenvoudiger dan je denkt,’ zei Peter. ‘En je kunt me altijd mailen en vragen wat ik er van vind en ik kan je tekst redigeren, zoals dat altijd gebeurt. Ik ben dan wel geen schrijver, maar ik heb wel veel ervaring met wat ze op redacties doen. Als je straks thuis bent ga je eerst eens lekker lui zitten en terug denken dan hoe je op het station stond te wachten. Dat je op weg was naar Schiphol, nee naar Den Haag, naar een fototentoonstelling, wat al aangeeft dat je erg in fotografie geïnteresseerd bent. Dat verklaart ook meteen waarom je er achteraan bent gegaan. Natuurlijk weet je nu geen openingszin, die schudt niemand uit z’n mouw, zelfs de beste schrijvers niet. Daar moet je in vertrouwen voor gaan zitten.’

Ik had tot kwart over twee liggen lezen in het grote Spirit-boek en aantekeningen gemaakt en aangegeven welke delen ik min of meer zou moeten overnemen, maar de volgende ochtend was ik toch weer om half acht aan het ontbijt. M’n vader was niet opgestaan. M’n moeder schonk thee in en gaf me een eitje. Ze was stil en zag er zorgelijk uit. Toen ik vroeg of m’n vader thuis bleef ging zij zitten, roerde een tijdje in haar thee en keek mij gevoelvol aan.
‘Je vader,’ zei ze, ‘zal er met jou niet veel over praten. Hij is erg depressief. Die partners van hem kunnen dan zogezegd wel zakenmensen zijn, maar eigenlijk zijn het criminelen met een voor de wet waterdichte cover-up. Je begrijpt niet hoe ze er mee weg komen. En pappa zit in een diepe depressie.’
Even dacht ik er over om over de situatie van m’n vader met m’n moeder te praten die ochtend, en zeker op een ander moment met m’n vader, want ik had meer vragen had dan ik kon stellen, maar m’n moeder was me voor.
‘Zit er maar niet zo over in,’ zei ze. ‘Iedereen doet wat ie kan. Pappa zit erg in de put, maar wij kunnen hem daar niet uit halen, maar hij heeft wel veel plezier in wat jij aan het doen bent.’
Ik ging naar de bibliotheek om nog wat aan m’n werkstuk te werken, waarna ik een afspraak had met m’n mentor. Tegen drieën was ik thuis en kon ik weer verder aan m’n Spiritstuk, lezen en schrijven. Het was al Woensdagmiddag.

In zijn voorkeursstoel trof ik mijn vader die naar een vioolconcert van Grieg zat te luisteren, in tranen. Hij zette de muziek zachter zodat dat er alle gelegenheid was voor een gesprek.
‘Hoe gaat het Kees?’
‘Ik denk steeds aan u,’ zei ik, ‘en ik wil er over praten, maar aan de andere kant ook niet, omdat ik m’n hoofd wil houden bij waar ik mee bezig ben.’
‘Ja, ik zie het, en ik begrijp het kerel, maar het is goed dat je het zegt.’
M’n vader pakte m’n hand, en het was goed dat hij dat deed. Ik kneep even in de zijne en probeerde te formuleren waar ik de laatste tijd aan had lopen denken.
‘Leef bij de dag, carpe diem, zeg je wel eens, maar uit wat er nu gebeurd is met je partners leer je toch weer dat je alles van te voren goed moet plannen, en als dat voor je gevoel niet goed is gedaan, dat je dan toch door moet gaan tot alles goed geregeld is.’
‘Daarvan leer je dat je niet moet leven met kalenderwijsheden,’ zei hij, ‘zoals ‘Tel je zegeningen,’ die tellen en dan verder niet naar de knelpunten kijken. Ik had zo’n partner die als hij genoeg zegeningen had geteld nergens over wilde praten. Hij gebruikte die zogenaamde wijsheid als een dooddoener, als een wapen in een onuitgesproken maar achterbaks, laaghartig gevecht. En nou zit ik er mee. Het is goed als je steeds blijft doordenken aan waar je mee bezig bent. Dat werkstuk voor je tentamen, dat moet je schrijven, maar je leert er ook van. En dat verhaal over de Spirit, dat heeft denk ik een inspirerend effect op eigen leven, maar je krijgt ook op een intense manier een kijkje in het leven van die ex-agrariër en zijn aantrekkelijke boerendochter.’
‘Nu heb je het langs deze omweg toch voor elkaar dat je Brechtje ter sprake hebt gebracht! Heb je opdracht van mamma gehad om een gesprek van man tot man te hebben? Dit is een prachtige demonstratie van afstandsbediening. Maar nu ga ik naar m’n kamer.’
Het was een grapje van hem. En ook van mij.

Long Island... Ik bladerde eindeloos steeds opnieuw in het boek van Cassagneres en kon me niet concentreren, bleef steeds weer andere foto’s bestuderen, en de onderschriften lezen die in het kort het verhaal vertelden. Long Island is waar Dick z’n motor had gevonden, en waar vandaan Lindbergh was opgestegen, van het Roosevelt Field. Hoe zou een echte feature writer zo’n klus aanpakken? Het antwoord kon ik wel bedenken; colaatje pakken, vanaf het begin gaan lezen, en me niet laten verleiden om steeds opnieuw in het boek te gaan zappen. Ik moest terug naar het begin.

Die Donderdag was een vreemde dag, zoals alle afgelopen dagen eigenlijk vreemde dagen waren geweest. Heel vroeg, toen ik nog alleen op was, at ik een paar boterhammen, dronk een kop thee, kleedde me aan alsof ik naar m’n werk ging, en ik begon ook aan m’n werk, ging niet op m’n bed liggen lezen, maar ging aan tafel zitten lezen, alsof in de bibliotheek, blocnote met fineliner er bovenop voor de aantekeningen. De computer stond idle te wachten totdat ik eventueel wat zou willen vragen aan Google, of stukken tekst zou willen intikken. Zaterdag zou ik Brechtje zien. Hoe zou ze het vinden als ze mij zo zou zien zitten? Zou ze me wel zien zitten, of staan. Als verwende student in de grote stad? Op dat moment zou het licht over de weilanden vanuit het Oosten de dag invullen. Ik hoorde duidelijk gehinnik van de paarden in de stal. Of was het gegrinnik, van Brechtje? Alsof ik niet wist dat er dauw op het gras kon liggen, of damp boven het water van de sloten en dat er pareltjes op de grassprieten zaten. De dag begon anders in de stad, dat was waar, maar daarom hoefde ik nog niet cool ver van het leven te staan. Ik moest een foto van haar maken, en dan niet in zwart-wit, zodat ik nu haar lichtblauwe ogen kon zien, uitkijkend over het land of naar de duinen in de verte, naar het eerste zonlicht op het helmgras op de topjes.

Na een tijdje was m’n moeder op. Ze klopte en kwam binnen en kwam naast me staan.
‘Onze redacteur,’ zei ze, en ze legde een hand op m’n schouder. ‘Ik denk dat je vader een beetje jaloers is, dat je zo geïnvolveerd bezig bent.’
Hoe zou Brechtje later omgaan met haar kinderen?
M’n moeder had twee beschuiten voor me gemaakt.
‘Ik was wat laat, en ik wist niet of je gegeten had. Oh, je hebt al thee. Heb je al gegeten? Dan zijn deze voor de lekkerte.’
Met jam en met hagel. Zo doen we dat hier in de stad Brecht.
Mijn opa had nooit gevlogen, maar hij zou wel alles geweten hebben over Lindbergh, en over de Uiver. Stonden de mensen in de stad verder van het leven of zaten zij er juist meer midden in? M’n opa wist veel, misschien wel omdat hij altijd in het Handelsblad zat te lezen. Was hij nou boerenslim op z’n steeds, of was streetwise toch iets anders? En waren er andere vogels in de stad dan op het platte land?
Op een boekenkastje in de zijsuite in het huis van m’n grootouders stond een vliegtuig, de Uiver, ik zag het zó voor me, een foto die op triplex was geplakt en uitgezaagd met een figuurzaag, met een steuntje erachter, ik zag het zó voor me, en ik zag opeens die lijn in de familie waarvan ik niets wist tot op dat moment. M’n opa kende ik als bijzonder onhandig, niets anders ondernam dan werk mee naar huis nemen van de zaak waar hij werkte of anders alleen maar de krant zat te lezen. Maar op Zondagen maakte hij in z’n eentje fietstochten totdat hij niet meer kon fietsen en in een rolstoel zat waar hij zelf niet mee rolde. Waar kwam die interesse in de luchtvaart vandaan, waar ik nooit iets over gehoord had? Misschien vond hij ook alleen maar die éne vliegtocht naar Sydney spannend. Misschien was hij in stilte wel een avonturier. Misschien had hij wel weg willen vliegen en kon hij dat niet meer nadat hij verloofd was met het keurige lieve meisje dat in een heel nette damesmodezaak werkte toen hij haar voor het eerst ontmoette.
Gerrit de Vogel, mijn opa, was een stille man geweest, maar als hij Zondags om vijf uur met het eten thuis kwam, had mijn vader verteld, deed hij uitgebreid verslag van wat hij gezien had, onderweg naar Ransdorp, naar Muiderberg, naar Vinkeveen, naar Nederhorst den Berg.
Ik moest verder met lezen, maar steeds dacht ik aan m’n opa en m’n vader. Mijn vader vertelde veel, over z’n opa, over de grappen die hij had uitgehaald, de practical jokes, maar niet over wat hij in de oorlog had meegemaakt.

 

Ik vertelde over wat ik tot nu toe over Lindbergh gelezen had.
‘De opa van Lindbergh heette Ola Mansson en was een Zweed die lid was van het parlement, waardoor Lindbergh een goede afkomst heeft. Daarnaast werkte hij ook bij de Bank van Zweden. Toen hij verdacht werd van illegale praktijken is hij toch gemigreerd naar Amerika, hoewel hij van zijn aanklacht werd vrijgesproken. Nadat in Zweden het achtervoegsel son voor de zoon kwam te vervallen noemde jij zichzelf Lindbergh. De Lindberghs vestigden zich als een boerenfamilie in Minnesota, in een merengebied dat erg op Zweden leek. Ola die zichzelf in z’n nieuwe land August noemde en z’n vrouw Louisa die zich nu Louise noemde, kregen een zoon die zij Charles noemden, die later les in chemie gaf op de high school. In 1902 kreeg die een zoon die Charles werd genoemd met een tweede naam Augustus, die in de wandeling formeel werd afgekort tot A. Charles A. Lindbergh. Het waren dus boeren, net zoals Dick van Waaien. De vader van Charles was lid van het Congres. De familie kwam daardoor geregeld in Londen en Parijs, maar met de boot uiteraard. Dus boeren en mensen van de wereld, en dan met Vikingenbloed, dat was de achtergrond van Charles. Het liefst wilde Charles luchtvaarttechniek studeren, maar hij haalde het toelatingsexamen niet. Via een opleiding lukte het niet om de lucht in te komen, maar hij probeerde een andere route.’
‘Heb je dit allemaal ook geschreven?’ vroeg Hetty.
‘Nee, ik vind dit wel heel boeiend, maar ik zal dat allemaal moeten indikken tot een alinea,’ zei ik. ‘Kijk, dat boek is al geschreven. En het gaat hier om Dick van Waaien. Vind je het vervelend?’
‘Nee ik vind het juist heel knap. Misschien wist Van Waaien het, dat Lindbergh uit een boerenfamilie kwam.’
‘Nee eigenlijk speelt dat helemaal geen rol,’ zei ik, ‘Zijn vader was diplomaat, hij was net zo min een boer als wij doodgravers zijn.’
‘Hoe zo, wat nóu weer?’
‘Onze opa’s vader was doodgraver, of althans een kleine begrafenisondernemer, of kraai zoals die mensen genoemd werden. Charles reed motor en wilde vliegen en leerde vliegen bij de Nebraska Aircraft Corporation, en toen wist hij zeker dat hij van de lucht wilde leven. De eerste tijd werkte hij als een barnstormer en ook als wing-walker, in een groepje dat kermissen af ging en shows gaf en mensen meenamen op rondvluchten. In 1923 kocht hij zijn eerste, eigen vliegtuig, een occasion, in de lente van 1923 vloog hij daarin voor het eerst solo. Er zijn allerlei interessante kleine anekdotes die ik allemaal niet zal kunnen verwerken, zoals de vrouwelijke arts die hij rondvloog in een tijd dat het water in de Wisconsin River zo hoog stond dat zij niet aan de andere kant kon komen. Zulke avontuurtjes. Maar ik ga weer verder met lezen, zodat ik nog wat meer weet wanneer ik morgen onze eigen Lindbergh ga interviewen.’
‘Weet je het zeker?’ vroeg ik m’n vader, ‘Kwart voor tien lijkt me vroeg genoeg.’
Het leek wel een voordracht van een kenner, terwijl ik alleen maar had verteld wat ik gelezen had.

 

Die Zaterdagochtend bleek het kouder dan verwacht. De week ervoor was het ook later geweest dat ik wegreed en over het algemeen minder fris, en er stond toen minder wind. Hoewel ik de stoere journalist had willen zijn, die door weer en wind achter zijn verhaal aan ging, was het toch behaaglijk comfortabel om gereden te worden. Het was inmiddels een familie-editie geworden, want m’n moeder ging ook mee. Ik had ook duidelijk gezegd dat ik niet de indruk wilde wekken dat haar zoontje het niet alleen kon organiseren, zodat ze begrijpend beloofde dat ik bij het hek zou worden afgezet, en Hetty beloofde dat ze niet door het hek zou glippen naar Brechtje in de paardenstal. Ze zouden doorrijden naar Jan en Loes die m’n moeder al gebeld bleek te hebben.
Ik had tot over enen zitten lezen, en wist nu voldoende voor een gesprek met Dick over Slim, en ik begon ook meer te begrijpen van zijn drang om de lucht in te gaan. Ik was niet vergeten de taperecorder waarmee ik het gesprek zou opnemen.
‘Weet je nou alles over de echte Spirit?’ vroeg Hetty over mijn stoel naar voren leunend. ‘Weet je nou voldoende voor het gesprek? Ik ben benieuwd wat de piloot van de foto’s zal vinden.’
‘Ik heb over de vliegtochten gelezen die Lindbergh met z’n vader maakte tijdens zijn campagne voor z’n herverkiezing voor het congres en folders met politieke programma’s uit het vliegtuig dropte. Daarna ging hij weer door met z’n barnstorming. Inmiddels zal hij wel verdomd gaaf hebben leren vliegen. Wat een leven moet die man gehad hebben! Als Army Cadet volgde hij een opleiding in een ultra snelle tweedekker bij een luchtmacht training school en deed mee aan air races in de buurt van St. Louis. Dat was in 1924. In die opleiding werd hij getraind in precisie in navigatie en formatievliegen onder alle omstandigheden.’
Ik vertelde dit niet alleen aan Hetty, maar m’n vader en moeder mochten het ook horen. Ze zullen wel gedacht hebben dat ik ten opzichte van m’n studie te ver was gegaan in m’n interesse.
‘Na het halen van het diploma volgde Lindbergh voortgezette opleiding op Kelly Field in San Antonio, in steeds snellere vliegtuigen. Na die opleiding ging hij weer naar St. Louis waar hij een vliegtuig kocht waarmee hij ging vliegen. Na een tijdje barnstormen reageerde hij op een advertentie van de PTT – of heb ik dat al verteld? – en kreeg een contract voor een route tussen St. Louis en Chicago. Of had ik dat al verteld?’
‘Dat je dat allemaal kunt onthouden!’ zei Hetty.
‘D’r is nog meer,’ zei ik, ‘maar dat zit in m’n achterhoofd.’

 

Koffie en bokkenpootjes. De koffie dreigde funest gezellig te worden. Hetty was met Brechtje naar de paarden gelopen. Alsof bij afspraak werd er heel wonderlijk bijna niet over de Spirit gepraat, misschien wel om het voor mij niet gecompliceerder te maken. Na de tweede koffieronde kreeg ik oogcontact met m’n moeder en gaf haar het signaaltje dat ze moesten opbreken. Met z’n allen liepen we naar de paardenstal. Dick’s vrouw maakte de suggestie dat we Hetty bij Brechtje zouden kunnen achter laten, maar gelukkig wist m’n moeder dat te voorkomen, en ze hield ook stand toen Hetty zelf zei dat ze wilde blijven.
‘Het was een heel plezierige koffie, maar we hebben een lunchafspraak met vrienden in Schoorl,’ zei ze. ‘Als Kees opgehaald wil worden zal hij ons bellen en dan komt Arnold hem halen.’
De familie werd hartelijk uitgezwaaid.
‘Hetty had best kunnen blijven,’ zei Brechtje. ‘Ze vond het erg leuk bij de paarden. Je hebt een heel aardig zusje.’
Vond ze mij ook aardig? Hoe zou ik het aan moeten leggen met een paardenmeisje? Had ik bij Dick niet mijn gezicht verloren door me zo door m’n ouders te laten brengen? Misschien was het interview voor hem wel geen serieus plan. Ik moest mezelf cool gedragen tegenover Brechtje, omdat anders mijn contact met Dick gevaar zou lopen. Dick was voor ons uit naar de hangar gelopen. Hij verwachtte misschien wel dat ik hem zou volgen, en niet dat ik met zijn mooie dochter in het hooi zou gaan vrijen bij de paarden, ik zelf ook niet, maar het speelde door mijn gedachten. Het was een vreemde ochtend geworden. Ik zou me er op moeten voorbereiden dat alles in het leven altijd anders kon lopen. En dit onverwachte contact leek heel beloftevol. Ik maakte een zwaaiend gebaartje naar Brechtje en liep door naar de hangar. Brecht haalde me in en hield me bij m’n arm staande en vroeg of ik haar nog gedag kwam zeggen als ik wegging.
‘Maar natuurlijk,’ zei ik. ‘Ik zie je straks nog.’
Nu was zij het die zwaaide.
Dick zat aan de ronde tafel in een boek te kijken, of te lezen. Het zal wel kijken zijn geweest omdat hij er wel van uitgegaan zal zijn dat ik elk moment bij hem zou komen zitten.
‘Dat was een onverwacht leuk bezoek,’ zei hij. ‘Heb je nog wat te lezen kunnen vinden over de Spirit?’
‘Eerst wil ik de foto’s laten zien,’ zei ik. ‘Ik wilde er mee wachten tot m’n ouders waren opgestapt, omdat me dat beter leek.’
‘Daar heb je misschien wel goed aan gedaan,’ zei Dick, ‘maar nou kan ik niet langer wachten. Laat eens zien!’