‘De eerste impuls om te gaan vliegen kreeg ik op Lelystad, waar een sproeivliegtuig stond geparkeerd. Dat zette me aan het denken. We gingen koffie drinken op het terras, waar ik in gesprek kwam met een man die op Lelystad bleek te werken. Sjoerd Schokker vertelde me van alles over sproeivliegtuigen. Ik was toen als veeboer net weggesaneerd, zoals dat heet, en ik begon een nieuwe toekomst voor mezelf te zien, misschien dan wel niet hier maar in Canada. Ik had dat vliegen altijd mooi gevonden, maar ik kon nooit zomaar even weg om op Lelystad op het terras te gaan zitten. Ik zag het helemaal voor me. Vanaf dat moment liet het me niet meer los. Omdat je niet meteen op een sproeivliegtuig kan gaan lessen ging ik kijken bij een vliegschool waar je kon leren met ultralights te vliegen, waar ook die Sjoerd bleek te werken. Dat was het begin.’
Brechtje kwam weer de hangar binnen, met tosti’s en melk. De zon scheen op de blonde haartjes van haar armen. Een andere keer zou ik wel eens een foto van haar willen maken, met die armen. Andere keer. Dat zag ik ook helemaal voor me. Ik zou ze willen strelen, die mooie huid, met die goudgele engelenhaartjes, helmgras in een duinpannetje aan zee, geruis van de branding.
Ze had geluisterd naar wat haar vader mij vertelde. Ze ging stilletjes zitten, knipoogde even naar me, en keek naar haar vader.
‘Ik werd door de lucht gegrepen, en omdat ik daar opeens tijd voor had las ik over de historie van het vliegen en vliegtuigen, vanaf het begin. De koeien waren weg en we waren met de paarden begonnen, vergeleken met vroeger had ik opeens tijd om andere dingen te doen, me voor iets anders te interesseren dan melken en gras, en alles wat daar bij kwam, met vakanties iemand inhuren. Brechtje had grotendeels de paarden onder haar hoede genomen daardoor hoefde ik daar dankzij haar meestentijds niet zelf naar te kijken.’
Dick keek naar haar met een blik vol waardering, en Brechtje keek lachend naar haar vader, een plaatje, nu in kleur met een blos op haar wangen, delicaat en kordaat in alle bescheidenheid. Terwijl Dick een beetje de bouw had van Lindbergh, was Brechtje meer een tenger balletdanseresje, een fotomodelletje van David Hamilton, zulke foto’s.
Er dwarrelden twee giechelende meisjes de hangar binnen. Brechtje stelde ze voor, Neeltje en Maria. Het gegiechel was gelijk over. Dick keek naar haar met een blik vol waardering, en Brechtje keek lachend naar haar vader, een plaatje, nu in kleur met een blos op haar wangen, delicaat en kordaat in alle bescheidenheid. Terwijl Dick een beetje de bouw had van Lindbergh, was Brechtje meer een tenger balletdanseresje, een fotomodelletje van David Hamilton, zulke foto’s. Er dwarrelden twee giechelende meisjes de hangar binnen. Brechtje stelde ze voor, Neeltje en Maria. Het gegiechel was gelijk over.

‘Ben jij de fotograaf?’ vroeg Neeltje, naar de foto’s kijkend. ‘Mag ik ze zien?’
Ik knikte.
‘Het staat er briljant op, voor een geheim vliegtuig,’ zei Maria. ‘Wat voor soort foto’s maak je nog meer?’
‘Van elfjes en kabouters,’ zei ik. ‘Maar daarvoor moet je meer geluk dan talent hebben, en het lijkt er op dat ik vandaag geluk heb.’
Ik had het eerder gezegd dan bedacht.
‘Dan moet je eens naar Siemen van hiernaast lopen,’ zei Neeltje.
Het leek dat Dick het vervelend vond dat we in ons gesprek werden gestoord en ik verwachtte al dat hij de suggestie zou doen dat ze maar weer eens moesten gaan buiten spelen. Brechtje zag dat en pakte de foto’s vriendelijk en kordaat (weer dat woord) van de meisjes af.
‘Kom jongens,’ zei ze, ‘we gaan naar buiten, dan kan Kees een foto van ons maken en dan gaan we meteen rijden en Kees moet weer verder praten met m’n vader, want daarvoor is hij hier.’
Het was een wonderlijk gevoel om achter de meisjes aan te lopen. Hoe zou Hamilton dat gedaan hebben of Helmut Newton? Die zou ze vanaf het begin veelbetekenend hebben aangekeken en het initiatief hebben genomen. Die hadden hun gespecialiseerde reputatie mee, en die hadden daar ook ervaring mee. Hoe had ik die meisjes half uit de kleren kunnen krijgen? Was het juist goed dat zij het initiatief hadden genomen. Zou elk initiatief van mij daardoor juist mislukt zijn? De meisjes liepen naar de paardenstal en kwamen met een paard terug.
‘Drie paarden zou te veel worden, dacht ik zo’ zei Brechtje. ‘En met één wordt toch de sfeer mooi gezet, dacht ik zo. Wat vind jij Kees?’
Ik dacht even aan Lady Godiva, die Engelse die naakt te paard door het stadje reed. Maar voor zo’n foto was haar haar te kort. Brecht ging in het midden staan, Neel links en Marie rechts van haar.
‘Stel je voor,’ zei ik, bedacht ik als een brainwave, ‘stel je voor dat je een fantastische rit heb gemaakt die dolletjes was, en dat je net bent aangekomen. Denk aan een rit die je vorige week hebt gemaakt.’
‘Toen was Neeltje gevallen, dat was niet echt leuk,’ zei Brechtje. ‘Maar ik begrijp wat je bedoelt.’
Ze praatten met elkaar, wat ik niet kon verstaan, maar de stemming kwam er in.
‘Kijk nu even naar de camera,’ zei ik, ‘en niet naar mij, alleen de camera.’
Deed ik dat goed zo? Ga door met praten en met lachen! Het zag er mooi uit, het was een plaatje en dat moest het ook worden.
‘Even leeg kijken,’ zoals Paul Huf dan zei, en het lukte. Ik drukte.

De vrouw van Dick bleef bij ons zitten. Uit haar reacties en toevoegingen bleek dat ze had meegeleefd met alles waar Dick mee bezig was geweest.
‘Als je Dirk niet kent,’ zei ze, ‘zou je kunnen zeggen dat het een bevlieging van hem is, maar dat geloof ik niet, daarvoor is hij toch te nuchter. Het is enerzijds een mythe, maar ik geloof stellig dat hij met iets heel praktisch plan komt.’
‘In het kort bedacht ik het volgende,’ zei Dick. ‘Dat vliegtuig heeft me uit de drek gehaald, zonder dat ik naar een psycholoog ben gegaan. Dat is geen geneeskundige uitvinding van mijzelf maar het ging toevallig voor mij op. Vroeger bouwde ik al zweefvliegtuigen, en nu ben ik geïnspireerd met een nieuwe vitaliteit bezig iets op te bouwen. Op Lelystad heb ik gezien hoe dat daar ging en dat sprak mij enorm aan. Ik heb land genoeg om een echte start- en landingsbaan te maken. De kennis die nodig is om een klein vliegveld te runnen kan ik inhuren. Zo’n stuk als waar jij nu mee bezig bent kan de eerste stap zijn naar bekendheid, en om te mensen te intrigeren hier een keer te komen kijken. Ik ken mensen in de gemeenteraad die me hebben gezegd dat het krijgen van een vergunning niet zo moeilijk zal zijn. Van al dat land dat ik heb kan ik makkelijk een zweefvliegveld maken, dat ook geschikt is voor ultralights. Als ik wat verder ben zal ik de Spirit omdopen tot de Spirit van Koedijk. Voor de oorlog was er ten zuiden van Bergen een vliegveld, het vliegveld van Bergen, maar dat is verdwenen. Ik heb er nog foto’s van in een boek staan. Aan de éne kant is het een hobby, maar er ligt ook een zakelijk plannetje aan ten grondslag. Ik heb de Spirit gebouwd nadat ik gefascineerd was geraakt in het museum in Boston zag en daarna in het museum in Oshkosh, waar ik ook nog eens de tweede replica zag vliegen, en de Spirit van Koedijk zal een tot de verbeelding sprekende bezoekerstrekker worden.’
Ik zei Dick dat ik begon te begrijpen hoe zijn ambitie was ontstaan en gegroeid was.
‘Het toeval wilde dat jij me fotografeerde op mijn eerste grote vlucht,’ zei Dick, ‘jij bent ook een volhouder.’
De vrouw van Dick pakte de soepkommen bij elkaar, legde even een hand op mijn schouder en zei voordat ze wegliep: ‘Ik geloof niet echt dat het toeval is, maar goed is het wel. Misschien wil je mij in het vervolg Geertje noemen, dat zou ik wel plezierig vinden.’
Dick liet een foto zien van een zweefvliegtuig op vliegveld Castricum.

De volgende ochtend, Zondagochtend, werd ik wakker uit de droom van het interview. Nu moest het er van komen dat ik verder ging met het artikel. Ik had voldoende materiaal om het te schrijven en te illustreren. Ik zou naar Peter kunnen gaan om nog even te overleggen, maar al wetend wat hij zou zeggen moest ik gewoon beginnen, de laatste poging tot een titel zoeken en er voor gaan zitten.Met tape hing ik de foto van het WTC voor me, haalde een colaatje, startte de computer en sloot Word weer. Vastbesloten om met een uurtje of zo mezelf opnieuw op te starten riep ik gedag en nam ik de fiets naar Peter, flink hard doortrappen.
‘Hi pardner!’ Peter said. ‘All goes well?’
Aan de muur hing een foto die van internet was geplukt, van de Rover Spirit op Mars.

Terwijl Peter koffie ging halen schreef ik een outline voor de tekst, een schema.

1. De Spirit van Koedijk vliegt een nieuwe wereld van recreatie binnen.
(De kop alweer veranderd.)

2. De intro waarin de lezer in de tekst getrokken moet worden.
De veeboer raakt zijn vee kwijt. In het vacuüm van zijn lege weilanden pakt hij een oude jongenshobby op, het maken van zweefvliegtuigen.

3. Leert vliegen in een ultra-light en wordt gegrepen door de historie van honderd jaar vliegen. Leest en praat daarover.

4. Maakt een reis naar Washington en Oshkosh.

5. Raakt geboeid door de Spirit of St. Louis en praat met mensen van het museum en krijgt de bouwplannen van de Spirit.

6. Vindt een motor op Curtiss Field op Long Island.

7. Bouwt in een jaar een replica en krijgt de droom van een vliegcentrum.

8. Maakt maiden flight naar Lelystad, over Hilversum en Amsterdam weer terug en fotosessies boven IJmuiden en de dijk.

9. Uitwerking plannen voor de bouw van het centrum.

‘Ik zal beginnen met het schrijven van de tussenkoppen,’ zei ik.
‘Ja zeg, heel goed zo,’ zei Peter. ‘Het is goed om te beginnen met de tussenkoppen omdat je zo het verhaal kan structureren. Laat dat ook aan je vader zien.’
Liesbeth kwam binnen met Jan Sorber, een oude bekende van Peter en mijn vader. Jan bleek de situatie te kennen en ook zijn problemen rond een doorstart.
‘Veel jonge mensen,’ zei Jan, ‘hebben aspiraties tot middelmatigheid, als een filosofie en als een geloof. Die zijn zelfs beneden het peil gekomen waar het beste als standaard wordt gesaboteerd door vaak zelfs minder dan het middelmatige. Wij komen uit de flowerpowertijd. Het is voor je vader veel moeilijker dan vroeger om business te krijgen. Als je vroeger de mogelijkheid kreeg om jezelf te presenteren als je pitchte voor een account, dan werd je kwaliteit beoordeeld door professionals, terwijl je nu niet eens de gelegenheid krijgt om een gesprekje te hebben. Je wordt niet terug gebeld en de heao-er is er niet en komt nooit. Brieven, faxen en emails halen niets uit, hebben geen enkel affect. En als, indien, het toch zou lukken omdat een baas je heeft doorverwezen, of zeg maar terug verwezen, dan zit je met het volgende communicatieprobleem; de heao’er blijkt, net zo als zijn leeftijdgenoten, een betweter te zijn die geen enkele kijk op zaken heeft, en de moraal heeft van een struikrover. Zulke eigenwijze jongedames en jongeheren, laten zich niet hinderen door de normen en waarden zoals wij die kennen, en zijn volgens ons asociale brekebenen en voor je vader een extra struikelblok.’
Liesbeth kwam met een koffiepot.
‘Wij houden niet van katten, maar wel van tompoezen,’ zei ze. ‘Zo Jan, even onder de grachtengordel uitgeglipt? Had je het net over Arnold?’
Jan knikte en zei dat hij Arnold binnenkort zou opzoeken.
‘Konden maar weer eens iets gezamenlijks organiseren,’ zei Liesbeth, ‘zoals naar het museum in Groningen.’
‘Ik zal eens polsen,’ zei Jan. ‘Ik denk dat Arnold diep in een depressie zit.’
‘Ik weet niet veel van depressies,’ zei ik. ‘Mijn vader was altijd al een vitale dromer, maar nu zegt hij bijna niets meer. Hij trekt zich terug en sluit zich af. Ik denk dat hij geen uitweg ziet. Mijn moeder vangt mijn vader fantastisch op, maar dat is niet voldoende.’

‘Dat is weer een heel ander boek,’ zei ik. ‘Het boek van de eeuw van mijn vader. Zoals Jan het vertelde had ik het wel gehoord, maar dit was de hele geschiedenis in een verdichte vorm. Maar het wonderlijke is dat Jan Icarus noemde. Zijn niet heel veel mensen daar altijd mee bezig, het ontstijgen van hun benarde situatie, uit het tranendal, zoals die vroeger werd genoemd? En dan de onverwachte link met Dick van Waaien, is dat niet een wonderlijk toeval. Sorber zou denk ik zó een prachtige filosofische, wervende, boeiende, explicerende tekst kunnen schrijven voor het zweefvliegcentrum. Zweefvliegcentrum Icarus.’
‘Dat zou hij inderdaad kunnen,’ zei Peter, ‘als geen ander, maar die klus is eerder voor jou dan wie ook. Daar moet je naar toe werken.’
‘Wat Jan Sorber vertelde over die flowerpowertijd heb ik niet eerder zo helder horen verwoorden. Het verwondert me dat mijn vader me niet verteld heeft dat die periode zo’n ommekeer had teweeg gebracht, dat het zo’n invloed op hem heeft gehad. Dat hij er zo door veranderd is. En dat hij misschien nu met de ellendige gevolgen zit.’
‘Ik begrijp dat je dat denkt,’ zei Peter. ‘Ik denk daar zelf ook steeds vaker aan. De achterliggende vraag is natuurlijk of ik door een andere inzet of een andere opstelling, door andere activiteiten, of door lidmaatschappen van bepaalde clubjes, of door de omgang met andere mensen, of zelfs door de vestiging in een ander land, meer bereikt zou hebben, of althans minder zorgen zou hebben of minder twijfels. Maar elke ontwikkeling is het gevolg van een voorgaande. Elk talent is, of geërfd, genetisch of anderszins, langzaam gegroeid of ontwikkeld. Je kan van de éne dag op de andere niet iets anders gaan doen, hoewel er mensen zijn die geloven dat zoiets juist wel kan, of zou moeten kunnen. Uiteraard heb ik daar met je vader vaak over gepraat. En we hebben nooit op een punt gestaan waarop we een andere weg hadden kunnen inslaan. Ik ben er altijd alert op geweest, als ik bij bedrijven op bezoek was, in binnen- en buitenland, of er misschien andere opties voor mij ware. Van je vader weet ik dat hij ook altijd zo rond keek. Hij had dan overigens de handicap dat hij geen afscheid kon of wilde nemen van zijn oudste partner, de vriend die hem er nu uiteindelijk heeft uitgewerkt. Als je daar aan denkt vraag je jezelf nog sterker af of en wat je fout hebt gedaan, of aan kansen hebt laten lopen.’
‘Is dit ook een levensles voor mij?’ vroeg ik timide.
‘Zo was het niet bedoeld in ieder geval. En ik geloof dat de historie zich niet herhaalt, maar dat alle ontwikkelingen evolueren. Wel geloof ik dat je steeds moet proberen je te laten inspireren en overal wat achter te zoeken, zelfs achter de meest vanzelfsprekende woorden, gewoon stil staan achter de simpelste woorden, bewust luisteren naar wat je hoort en zelf zegt. En kijken, blijven kijken.’
‘Het is wel een beetje laat, maar blijf je lunchen?’ vroeg Liesbeth, om de hoek van de deur.

Na deze presentatie mailde ik de tekst aan Peter en begon hem nu zelf te lezen, gehinderd door mijn vader die me niet los liet. Was de antilope in die docu mijn vader? Zou hij nu alles wat tegenstreeft in films en boeken als een metafoor beleven voor zijn eigen teloorgang, of hoe heet zoiets? Hij zal ook wel beseft hebben dat de cheeta’s van een andere soort waren, terwijl in zijn geval de roofbeesten uit eigen kring waren. Er werd kort op de deur geklopt en mijn vader stapte binnen, en trok een rolstoel bij naast de mijne.
‘Ik heb alleen maar gezegd dat ik je stuk prachtig vond,’ zei hij, ‘maar ik zou er meer over willen zeggen.’
‘Shoot,’ zei ik. ‘Be my guest. Be my dad.’
‘Niet alleen de tekst vond ik verrassend,’ zei hij, ‘maar ook de manier waarop je het hele project hebt aangepakt, als een professionele feature writer. Het zal een hele ontdekking voor je zijn geweest dat je het kon.’
Ik knikte.
‘Ik was niet veel ouder dan jij nu toen ik mijn eerste feature produceerde, en ik kan me nog levendig herinneren hoe me dat bezig hield. Dat was een heel stimulerende ontdekking, en stimulansen zijn de shots waardoor je verder komt en ook verder wil. Het is nog niet zo lang geleden dat teleur- of zeg maar teloorstellingen er de oorzaak van zijn dat ik niet verder wilde, en niet verder kon. Zulke stimulansen kunnen je hele kijk op het leven ontregelen, kapot maken, en ook jezelf. Waardoor je helemaal de spirit verliest.’
‘Ja pa,’ zei ik, ‘ik heb het zien gebeuren.’
‘Ik heb geen enkele kritiek of kanttekening. Zo’n puntig verslag laat niet toe dat je iets persoonlijks schrijft over de man achter de Spirit, maar misschien kun je in je verhaal iemand anders iets over hem laten zeggen. Hij is zo’n bijzondere man. Er zitten veel dimensies aan dit verhaal, waardoor het zo rijk is. Afgezien van de legende, afgezien van de techniek en de romantiek, waardoor lezers misschien weer het boek over de tocht gaan lezen, is er ook de overwinning van de man die weggesaneerd is en weer uit de sloot kruipt. Dick is Icarus. Dick is een voorbeeld voor de spirit die je eruit haalt. Voor mij is dit verhaal ook een stimulans om weer met een andere spirit naar mijn mogelijkheden te kijken.’
‘Nog wat drinken?’ vroeg mijn moeder in de deuropening.
‘Een borrel,’ zei m’n vader.
‘Koffie alstublieft,’ zei ik.
Ze was benieuwd natuurlijk hoe het bezoek verliep, en ze kon zien dat het goed was.
‘Ik zal eens kijken,’ zei ik, ‘wat ik nog kan bedenken en toevoegen.’
‘De spirit hebben of de spirit krijgen, daar gaat het om in het leven. Dat heb ik weer eens beseft toen ik bij Dick was. Ik schrijf, en moet daarvoor wel denken, en ook nadenken. Dat heb ik nu even vlug gedaan, het laatste kwartier. Ik ben geen prater, maar interviewen kan ik wel, omdat ik het anderen wil laten zeggen, wat ik dan weer kan redigeren. Ik ben meer een redacteur en een chroniqueur in het leven. Dat is voor mij als vader wel een handicap, zoals je misschien zelf al wel bedacht hebt.’
‘Je bent als de horlogemaker,’ zei ik, ‘die geen gevoel voor timing heeft.’
‘Maar ik hoop dat dit gesprek voor jou niet te laat is,’ zei hij. ‘Ik moet een aanleiding hebben, een thema, lof een voorzet. Dit artikel van jou is opeens een prachtige aanleiding. Een lezer is veel sneller en veel vluchtiger dan ik als hij je tekst leest, en ik ben niks tegen gekomen waar ik op- of aanmerkingen op heb. Dus dat is nogal eenvoudig. Onderwerpen als ruimtelijke ordening en bestemmingsplannen zul je niet dieper op kunnen ingaan, omdat de mensen van de overheid elkaar tegenspreken als er niet iets is vastgelegd. Overal zijn belangen mee gemoeid. Een analogie met de vlucht van Lindbergh kun je niet of nauwelijks opnemen omdat je dan te veel woorden krijgt. Ik vind het mooi afgerond zo. Je kunt even niks meer doen. Met die prachtfoto’s erbij ben je overgeleverd aan de beoordeling van de redactie en de bladmanager. Nadat je een cd hebt opgestuurd ben je gedoemd te wachten, totdat zij bellen, of totdat je een redacteur hebt gesproken.’
Een borrel en koffie. En ze liet ons na een knipoog meteen weer alleen.
‘Een mooier gesprek dan dit kan ik me niet voorstellen,’ dacht ik, en zei ik ook.
‘Veel mensen die schrijven kunnen niet schrijven,’ zei pap, ‘maar jij kunt het. Daar ben ik erg blij om. Ik hoop dat je het ergens geplaatst kunt krijgen. Misschien kun je het als werkstuk bij de beoordeling ook nog laten meetellen in je opleiding.’