Click naar het artikel.

De brief las ik eerst zonder het mapje open te maken, alsof ie aan mijn vader was gericht. De proeven zagen er uit als gedrukt en dat gaf me een vreemd gevoel. Het waren dus niet de foto’s die terug kwamen, maar ze waren al aan de gang gegaan. Heb ik dat gemaakt, gefotografeerd en geschreven? Ze hadden de kop veranderd. Had ik dat geschreven? Zijn die foto’s echt van mij?
‘Je moet ze inlijsten,’ zei Hetty. ‘Jammer dat ze die foto niet hebben genomen van het vliegtuig dat uit zee komt binnen vliegen, en die waarop het over het Noord-Hollands kanaal naar de boerderij vliegt.’
‘The kick to see oneself in print,’ said my father.
‘Maar wat vreemd, dat ze de kop hebben veranderd,’ zei ik.
‘Dat een headline door een koppenmaker herschreven wordt kan gebeuren,’ zei ervaren Arnold. ‘Omdat die het meest in het oog springt en de toon zet van wat volgt en, daar gaat het voornamelijk om, omdat de strekking van het stuk moet passen in het ‘format’ van de titel, een ander woord voor de uitgave. En dit blad speelt niet in op de sensatie van een mysterieus geheim vliegtuig als een Vliegende Hollander, maar op de ontwikkelingen in de sociale geografie en ruimtelijke ordening. Vandaar van oudsher de titel van het blad. Dat heb je met de tekst ook heel goed aangevoeld.’
De waardering, en loftuitingen waren een warme douche, en tijdens het eten ging dat verder. Straks even naar Peter.
‘Laat je de proeven nog even aan Peter zien?’ vroeg m’n vader. ‘Hij zal wel opkijken, of heb je hem al gebeld?’
‘Ik heb al gebeld en gezegd dat ik een briefje had gekregen dat ik hem even wilde laten lezen,’ zei ik. ‘Ik ga tegen achten even langs.’

 

‘Dat is echt iets voor jou,’ zei Peter, ‘om niet te zeggen dat je proefdrukken had gekregen. Dit is werkelijk fantastisch! Oh, ze hebben zelf een kop gemaakt! Nou prima hoor! Pas helemaal bij de tekst en ook bij het blad. Heb je nog iemand van de redactie gesproken?’
‘Nee, de enige reactie was deze envelop.’
‘Dat is dan heel voortvarend verlopen,’ zei Peter. ‘Ik denk dat hier ook de actualiteit heeft meegeteld, omdat de Spirit nog helemaal niet in de media is geweest. Gek toch dat ze niet gebeld hebben. Maar het is wel een geweldig succes! Je kunt je ook nog verbazen over de keuze van de foto’s, maar dat is een vak apart, waarbij het totaalbeeld en de sfeer van de titel bepalend is maar ook het verhaal van elke foto en het ritme van alle artikelen achter elkaar. En dan moet je nog de bijschriften mailen. Ga je er mee naar Van Waaien?’
‘Ja, morgen rij ik er mee naar Dick. Die zal z’n ogen ook niet geloven.’
Liesbeth vroeg of we koffie wilden. Ze keek naar de proeven en zei dat ze vond dat het een verrassend artikel was geworden.
‘Dat is toch fantastisch voor zo’n jonge jongen!’ zei ze. ‘Wat een prachtige foto’s. Op spotters zal dat ook een heftige indruk maken. Je bent iedereen te vlug af geweest. Moet je er niet mee naar het Associated Press?’
‘Nee,’ zei ik. ‘Ik wil de National Geographic de eer gunnen. Als het in het magazine heeft gestaan.’
‘Volgende week Zaterdag,’ zei Peter, ‘is er een meeting van de International Biggles Association in Nieuwegein, ga je mee?’

Morgen naar Koedijk en de volgende Zaterdag naar Nieuwegein, maar hoe zou ik m’n Zaterdagen nou spannender kunnen besteden?
‘Ik was net begonnen in Het Bal van de Spitfire, da’s toevallig. Ja, ik ga mee.’
‘Je vader zal wel trots op je zijn, en terecht. Het zal hem goed doen. Een zorg minder. Ik zal hem straks bellen om te zeggen wat ik er van vind.’
Maar wat zal Dick van het artikel vinden? En Brechtje? Zal ze zeggen dat ze het niet achter me gezocht had? Toch wel een knappe jongen. Dat is echt iets voor een jongen uit de grote stad. Zal ie mij wel aardig vinden, zo’n eenvoudig meisje van het koeienland? Als ik aan Brechtje denk, zie ik haar steeds met een paardenstaart. Ik zal eens vragen waarom ze haar haar niet laat groeien. Ik hoor het haar al zeggen: ‘Da’s toch veel de ouderwets! Die hadden meisjes in de tijd dat mijn ouders jong waren, nee vroeger nog.’ Daar had ik dus geen kijk op, volgens haar. Ze heeft er wel een gezichtje voor.
Later op de avond zat ik alleen met m’n vader, terwijl hij voor de derde keer keek naar de film over Watergate met Dustin Hoffman en Robert Redford en ik weer een van de boeken over de Spirit had opgepakt. M’n moeder was naar een vriendin. Ik had verteld dat Peter enthousiast had gereageerd, maar dat was voor m’n vader geen aanleiding om er over verder te praten.
‘Dat intrigeert me,’ zei ik, ‘de krat waarin de Spirit werd vervoerd. Dat zou een leuke keet kunnen zijn om op het terrein van Dick te zetten.’
Hij keek me aan alsof hij het niet begreep. Ook daarover praatten we niet verder. Ik probeerde het nog eens.
‘Peter vroeg of ik mee ging naar een meeting van de Biggles Association. Dat lijkt me wel wat.’
‘Moet je doen,’ zei hij, ‘Peter is daar helemaal gek mee. Dat boek dat ik heb, heb ik van hem gekregen, maar van de Biggles stripboeken heeft hij stapels en een hele rij pockets, te veel voor jou om te lezen. Dat is weer een heel andere kant van de literatuur. Hij heeft ook een paar boeken van Richard Bach, de schrijver van Jonathan Livingston Seagull. Die zou je eens moeten lezen, en van De Saint-Exupéry, en een handboek van Bach over het vliegen met kleine vliegtuigen zoals een Piper Cub, waar de Spirit veel van weg heeft.’
Al die wonderlijke, archaïsche interessen. De komende tijd zal ik me niet hoeven te vervelen.
‘Hoe loopt het nu met de rechtzaak?’ vroeg ik.
‘In de loop van de tijd dat die zaak nu alle kanten op wordt gesleept ben ik op een sluipende manier gaan geloven,’ zei m’n vader plotseling aangeslagen, kwaad en treurig, ‘dat die ratten het gevecht langer kunnen volhouden dan ik. Omdat ik al weer een tijd niets van de advocaat heb gehoord over de voortgang van de procedure weet ik niets meer dan waar ik zelf bang voor ben. Steeds opnieuw heb ik er over gedacht of er een alternatief was geweest, maar dat de smeerlappen mij dit geflikt hebben is wel het bewijs dat er al lang geen mogelijkheid meer was om samen te werken en dat de tegenwerking ondanks meditation alleen maar doelgericht steeds sterker werd. Uit alle gedachtegangen heb is dit de laatste optie waarmee ik begrijp dat ik er zelf niets aan had kunnen doen om te voorkomen dat al het geld werd opgemaakt. Er is ook geen manier te bedenken om het weer terug te krijgen. Dat ziet de advocaat ook wel. Het is moeilijk te verkroppen dat alles onder je handen wordt weggejat. Ik wou dat ik het positief en wijs anders kon vertellen Kees. Ik heb geprobeerd een metafoor te bedenken die me soelaas zou geven, dat het van hun een vorm van krankzinnigheid was waar ik geen invloed op had, een aanval van hebzucht, of een attaque van jaloezie, of andere natuurverschijnselen. De absurde, banale brutaliteit die alles slaat is dat zij nu een bedrag van mij claimen dat drie maal zo hoog is als waar ik recht op heb. Ik begrijp het niet. Ik kan niet bedenken hoe iemand dat kan bedenken.
Ik moet nota bene helemaal opnieuw beginnen, en ik ben op zoek naar een nieuwe droom. Ik zal morgen het nieuwe boek van David Mitchell kopen, Cloud Atlas. Ik zoek overal naar een nieuwe visie, bij de psychiater zoals je wel zult weten, bij hun en bij mezelf, en in poëzie die misschien nog niet geschreven is. Ik wil je hier niet mee belasten, maar het zou zo geheim mysterieus zijn en zo dreigend als je helemaal niet weet wat er zit achter mijn ballingschap. Het verbaast me noch dat ik je dit betrekkelijk rustig kan vertellen. Het enige dat ik ermee kan is een boek schrijven over dit soort praktijken en misschien wel in het bijzonder over pseudologica fantastica. Ik heb al toezeggingen gekregen van vijf slachtoffers die geïnterviewd willen worden. Het zou een schril realistisch boek kunnen worden.’ ’
‘Dat zou je moeten doen,’ zei ik. ‘Ik begrijp dat er zó veel gemiste kansen en teleurstellingen en machteloosheid door je hoofd spelen dat het bijna niet mogelijk is om op het belangrijkste te focussen, je talent en je capaciteiten die nog niet zo kritisch leeftijdgebonden zijn, en het belangrijkste gegeven dat je het, afgezien van je positie aan de maatschappelijke afgrond zoals jij die ziet, wel erg met mam hebt getroffen, en met ons, hoop ik. Dat is wat ik zelf zie. En die achterlijke non-valeurs, die zijn straks letterlijk alles kwijt. En daar komt bij dat als het onmogelijke je gelukt was, en je toch was gebleven, het dan was het tòch geheid mis gegaan.’
‘Ja, dat is waar,’ was het enige dat hij hoorbaar kon zeggen, ‘je hebt gelijk kerel. Mensen zijn als de wolken aan zee, je ziet ze ontstaan en weer vervluchtigen, verdwijnen in het niets.’

Ik had mijn vader niet eerder zó gedeprimeerd gezien. Ik kon niets anders opbeurends bedenken dan even mijn hand op zijn schouder te leggen. Of hij bang was dat ons huis verkocht moest worden durfde ik niet te vragen. Vechtend tegen de tranen ben ik naar mijn kamer gegaan.

 

‘Die dagen onder de zeemeeuwen heb ik mijn belangrijkste vlieglessen gekregen.’
Dick had zich visualiserend vereenzelvigd met de meeuwen, was het vliegen geworden. Daardoor was de stap van veeboer naar vlieger heel vanzelfsprekend geweest, kennelijk. En Brechtje, wat hield haar bezig?
Om kwart over tien ging ik met het kaartje naar de huiskamer, maar wachtte met het te laten zien omdat de volle aandacht van alle drie volledig in beslag werd genomen door het zoveelste optreden van de overgebleven Idols. Ik kon Idols niet anders dan zien dan ‘camp’. Met één oog keek ik naar het programma, met het andere in een EOS-magazine. Ik moest het niet forceren, want als de stemming niet erg geschikt was kon ik het gesprek beter uitstellen. Het duurde lang en ik kon vond dat de wanprestaties niet opwogen tegen een aardig liedje. Tijdens de reclame vroeg m’n moeder of ik tevreden was.
‘Heel,’ zei ik. En ze glimlachte naar me.
‘Ja,’ zei ze, ‘ik kreeg al de indruk dat je heel tevreden was.’
‘Ik heb vanmiddag niet zitten lezen in het boek van Jonathan,’ zei ik, ‘maar ik heb geprobeerd me voor te stellen wat het is om te leren vliegen en daarbij heb ik over uw situatie gedacht. En ik kwam tot een gedurfd plan. Ik ben dan wel niet oud en wijs genoeg, maar ik hoop dat u daar met mij over wil praten, van gedachten wisselen.’
M’n vader kijkt mij anders aan dan ooit tevoren. Het lijkt wel dat we een gesprek van man tot man hebben.
‘Voor m’n studie,’ begon ik, ‘heb ik een boek gelezen over metaforen, een stijlfiguur waar u heel goed in bent, de letterlijke, taalkundige, of zeg maar literaire metaforen, of metaforen zoals in Neuro Linguistic Programming, NLP. Dat boekje van de meeuw is eigenlijk één onvoorstelbare, poëtische metafoor. Het verhaalt hoe Jonathan leert vliegen, maar ook wat de lucht voor karaktereigenschappen heeft waar hij mee moet leren dealen, maar ook letten op anderen, leren van anderen, en toch je eigen weg gaan, variaties maken, spelen, op je bek gaan, alles wat de meeste mensen in het leven leren, met vallen en opstaan. Kortom, de jongen leert zich vermannen.’

 

M’n vader luisterde zonder de neiging om direct commentaar te geven. Hij was rechter gaan zitten en keek mij aandachtig en vol interesse aan. Ik was er niet zeker van dat ik mij uit deze ingewikkelde, moeilijke redenering kon redden. Ik kon er veel mee winnen. Wij samen eigenlijk. Zoals een koorddanser probeerde ik niet naar beneden te kijken, maar concentreerde me op de gedachte achter het visitekaartje. We zouden samen op visite gaan bij nieuwe prospects. Dat moest ik nu voor ogen houden.
‘Hoewel ik er van overtuigd ben dat u het slachtoffer bent van doelgerichte zwendel, geloof ik dat het echt helemaal niets oplevert als u in de put gaat zitten. Dat is hard gezegd, maar ik geloof dat u er feitelijk niet omheen kunt dat op het koord naar beneden kijken fataal zou kunnen zijn. De gedachte zelfs maakt je onzeker, en in zaken zien prospects dat en laten je al vallen voordat je de kans krijgt op het koord te stappen.’
Nu wilde Arnold iets zeggen, maar ik was bang dat ik de draad zou kwijt raken, en maakte een gebaar waarmee ik aangaf dat hij niets moest zeggen.
‘Je bent niet te oud Arnold, om nog succesvol te zijn in je vak. Wat er gebeurd is is een ramp, maar als je huis in puin ligt, zoals in het journaal, dan ga je of ruimen, of bouwen, niet rouwen. Alleen moet je scherpzinnig zoeken naar contacten. Ik geloof dat je eerst moet kijken naar de bandbreedte van je talent en vaardigheden. Daarbij moet je bedenken dat er een ramp is gebeurd en dat je nu niet kan gaan zoeken naar de ideale opdrachtgever, waar je in je carrière jaren over hebt gedaan. En in het bedrijfsleven kennen alleen de gepensioneerde mensen je ouwe bureau, en niemand kent jouw kwaliteiten in met name jou als aanbieder. Ik kan met die HEAO-ers praten, en voor hun ben jij een ouwe lul. Mijn conclusie is dat ik me op zoek naar opdrachtgevers flexibel kan opstellen; voor de beter gekwalificeerde, oudere professionals ben ik de doctorandus in communicatie, voor die eigengereide jonge gasten kan ik me met jouw ervaring presenteren als een snel opererende freelancer die hun taal kan spreken en begrijpen. Ik zie die samenwerking als een combine als in de wielrensport, en ik heb al gedacht aan een business card.’
Ik liep naar de stoel waarin hij ademloos had zitten luisteren. Ik zag dat hij erg verrast en ontroerd was. Hij keek naar het kaartje en pakte m’n rechter hand en zei niks. Hij kneep een paar keer warm in mijn hand, en ik begreep dat hij niks kon zeggen.

‘Kees kerel,’ zei hij, zoals hij dat zei wanneer hij iets ging meedelen. ‘Kees...’ en zijn stem brak in een eindeloze stilte.
‘Kees,’ zei ik, ‘kerel, dat had je nou niet moeten doen!’
En wij barsten uit in een voor de tijd van de avond veel te hard lachen. Aan het schokken van zijn lijf voelde ik dat hij huilde, stil maar hard huilde. Hij wilde wat zeggen, maar het lukte niet. Ik zette zachtjes een cd op, vrolijke muziek, heerlijke muziek, de sound track van Amélie, Le Fabuleux Destin d’Amélie. Leuke vader, maar nu moest hij zelfstandig leren vliegen.
‘Morgen praten we verder,’ zei hij opgelucht lachend. ‘Of zit je weer op Koedijk?’
Ik nam het nieuw gekochte boek Cloud Atlas van David Mitchell mee naar m’n kamer, een heel dik boek van 530 pagina’s vol Engelse woorden. Het zou wel een tijd naast m’n bed liggen, totdat m’n vader het zou wegpakken.