Hoe ons politieapparaat probeert
de rechtsstaat te handhaven.
Vorige week stond ik voor de rechter. Die vertelde mij om., dat ik wel wat meer consideratie met de politie zou mogen hebben: 'De politie heeft het moeilijk met de ordehandhaving in het centrum.' Ik ben me er van bewust dat we in een stad leven die soms 'vol' is, en dat we daarom rekening met elkaar zullen moeten houden. Al fotograferend probeer ik anderen altijd zo weinig mogelijk tot last te zijn.
Wanneer je, zoals ik, veel op straat bent, ontstaat er een ander beeld van die ordehandhaving. Een beeld van toenemende bemoeizucht van politie en andere geüniformeerden; dat begint met een netjes vragen: 'Mag ik u vragen wat u aan het doen bent'. Daarna lijkt het alsof je langzaam, onbedoeld, steeds meer met politieoptreden besmet wordt. Een almaar dreigender gevoel dat er uitgaat van immer meer blauw op straat. Je ziet een corps dat zich meer en meer bezig houdt met allerhande kleine voorvalletjes als, een iets te onvertogen woord tegen je vriendin, zonder licht rijden als de straatverlichting net aan is of gewoon ergens staan. Soms weet de burger best dat hij in overtreding is, maar heeft naleving van regels nadelige gevolgen, de doorstroming wordt belemmerd, of is ze volkomen zinloos, wachten op groen terwijl er in de verste verte geen verkeer te bekennen valt. Moet dat meteen bekeurd? Dit levert geen respect op, slechts irritatie. Beter zou de politie er aan doen de burger op haar verantwoordelijkheden aan te spreken: 'U rijdt hier op voetgangersgebied. Wat zou u er zelf van vinden als iedereen dat ging doen?' De 'redelijkheid' lijkt soms ver te zoeken. De gedachte dat veel politieoptreden tot 'burgertreiterij' verworden is, komt niet aanwaaien, maar is er één die langzaam tot de mensen doordringt. Tegen de tijd dat ook degeen die weinig op straat komt geïrriteerd raakt, is het te laat! Dan kan de gemoedsrust niet meer gesust met het 'maar betalen' van die 'zinloze' boete. Spinoza schreef al: 'Wie alles met wetten wil vastleggen zal eerder tot verkeerde dingen prikkelen dan dat hij ze verbetert.'
De burger hoort de wet te kennen, maar de overheid heeft 'informatieplicht'. Hoeveel mensen zijn zich er van bewust dat ze zich in het centrum in een 'noodgebied' bevinden? Waar ze, de hele dag door, zonder enige aanleiding, door iedere loslopende agent, om hun ID gevraagd kunnen worden? Waar ze zich, 'zonder redelijk doel', nergens langer mogen ophouden dan 15 minuten? Hoe komt het dat de politie, die het in dit noodgebied volgens de rechter zo moeilijk heeft, de tijd vindt voor bovengenoemde zinloze boetes? Waar halen ze de tijd vandaan om, in groepjes, soms halve uren lang, gezellig keuvelend met elkaar door te brengen? Kraam-eigenaren drie, vier, vijf keer per dag om hun vergunning worden gevraagd? Is één keer onvoldoende? Weet de gemeente niet aan wie ze vergunningen afgeeft? (Zou een lijstje voor de politie iets zijn?) Straatartiesten getreitert, terwijl die nu juist nog een beetje sjeu aan een stad geven die overal in een staat van bouwputten en verbouwingen verkeerd? Wie veroorzaakt er dan eigenlijk overlast? Waarom dat 'noodgebied' nog uitbreiden? Misschien omdat de politie zelf de overlast naar elders uiteenjaagt? En daarna? Nog meer blauw, camera's en verdere uitbreiding van dat noodgebied? Het lijkt er soms meer op dat de politie haar eigen werkverschaffing creëert. Alle straten en pleinen schoongeveegd? Dat lijkt me geen prettige ontwikkeling.
Intimidatie, en soms macho-gedrag, van de politie wekt wrevel. Er zijn agenten die schijnen te denken dat ze alles mogen zodra ze een uniform dragen; met hun motoren over het nationaal monument rijden, op voetgangersgebied fietsen om een broodje te halen, de auto dwars over doorgangsgebied plaatsen terwijl er aan de kant genoeg ruimte is. Staat meneer de agent boven de wet? Controles geregisseerd als evenement op een plein, is dat nodig? Als je je verontwaardiging daarover uit, riskeer je een boete. Zo werd ik eens door een agent aangesproken omdat ik hem 'in de uitoefening van zijn beroep zou belemmeren' toen ik stond toe te kijken (met kamera in de hand) hoe er weer eens een muzikant werd lastiggevallen; die zou 'bedelen', omdat hij even geen muziek maakte en de pet nog voor hem stond! Ooit een agent gezien die zich door omstanders laat 'belemmeren'? Hoezo is de burger 'hét' studieobject voor 'politie in opleiding'? De politie hoort er 'voor' de burger te zijn, is 'in dienst van' de burger, de openbare orde. Wie een uniform draagt vervuld een voorbeeldfunctie. Het politieapparaat behoort te signaleren wanneer er iets fout gaat, er burgers gehinderd worden of de dupe zijn van andermans handelen. Ze gaat haar bevoegdheden te buiten als haar gedrag op bemoeizucht gaat lijken en de werkelijke 'hufterigheid' op straat (die er in voldoende mate is!) links laat liggen. Het is niet erg als agenten een geintje maken met dronken Engelsen, maar dan moeten ze niet de 'rustig' in het park zittende burger met blikje bier wél gaan bekeuren. Het gaat niet om dat blikje bier, het ergens staan, het voor of achter de zebra stoppen of het tegen zichzelf in bescherming nemen van de burger. Waar het om gaat is 'overlast' en het 'hinderen' van anderen.
Steeds nieuwe wetten criminaliseren steeds nieuwe groepen mensen; de staat keek toe en zag dat het goed was!
Theo Niekus - straatfotograaf
