Een fotograaf uit Leipzig in Ohio
Joachim Brohm
fotografeert het verval van Amerika
Hans Arend de Wit
Portretfoto copyright by Valentina Seidel
Als je vraagt wie Joachim Brohm is zetten
wij hem in een groepje van William Eggleston, Stephen Shore, Joel Meyerowitz,
en Joel Sternfeld, allemaal Amerikanen, terwijl Brohm (1955) toch een
Duitser is. Als we Thomas Struth (1954) daar ook bij zetten, dan is
er nog een Duitser. Brohm, weten we, voelde zich sterk aangesproken
door deze Amerikaanse fotografen door hun boeken, die overigens in Duitsland
extreem duur zijn, zo kostbaar als bibliofiele uitgaven, maar ze zijn
er wel te krijgen. Om in de buurt van die Amerikanen te komen vroeg
hij, toen hij nog op de Folkwang Hochschule zat, een Fulbright Scholarship
aan, om een jaar in Amerika verder fotografie te studeren. Met een overtuigende
voordracht over documentaire fotografie lukte het hem om dat voor elkaar
te krijgen. In 1984 studeerde hij aan de Ohio State University waar
hij bij Allan Sekula zijn master titel haalde, en sinds 1993 doceert
Brohm aan de Academie voor Visuele Kunsten in Leipzig, waar hij intussen
op de nominatie staat om directeur te worden. De foto’s uit zijn
begintijd waren zichtbaar erg verwant aan het werk van de hierboven
genoemde groep.
De foto’s in het boek Ohio werden gemaakt in Columbus Ohio, maar
metaforisch staan ze eigenlijk ook voor zoveel andere urban landscapes
in heel Amerika, Cleveland bijvoorbeeld, een andere grote stad in Ohio,
Houston, Denver, Newark, Poughkeepsie, you name them.
Wat is er in deze beelden te zien?
De inbreng van de mens in de omgeving, in het landschap tussen de steden
en dorpen, en in het urbane landschap. Klaarblijkelijk ging Brohm bij
voorkeur op stap als er zware lucht hing boven de vervallen architectuur,
de eens fraaie huizen en flatgebouwen, de industriële locaties,
verlaten parkeerterreinen, en de restanten van panden en huizen, gras
in de voegen van het wegdek. Een angstaanjagende voorliefde. Voor een
strikt eerlijke documentaire is dit eigenlijk niet eerlijk. Grote delen
van Columbus bijvoorbeeld bestaan uit lege terreinen en met weinig bekoorlijks
langs de straat. Toch zijn er echt wel straten te vinden zijn waar je
niet voordurend achterom loopt te kijken, waar het aangenaam wonen lijkt,
met fraaie huizen van ver voor de oorlog, maar daarvan heeft Brohm geen
foto’s gemaakt die in zijn boek zijn gekomen. Met een kennelijk
selectieve keuze en uitgekiend kadreren is een huiveringwekkend beeld
samengesteld, dat illustratief is voor de teloorgang van een trotse,
gelukkige middenstand.
Ogenschijnlijk gaat het hier om objectieve fotografie, die toch overkomt
als een heel subjectieve weergave van de werkelijkheid. De foto’s
van Brohm zijn ‘haunting’. Hij gebruikte voor het maken
van deze foto’s van Ohio een middenformaat camera, waarmee hij
heel wat beweeglijker was dan de grootformaat van bijvoorbeeld de fotograaf
Stephen Shore. Hij fotografeerde doorgaans op ooghoogte, waarbij hij
de cliché’s niet schuwde, beelden van neonreclames, lege
straten, en reflecties in etalageruiten, en corrosie, verbleking, en
veel roest aan de voormalig visionaire monumentale automobielen. Kippevel.
War of the Worlds. Verwaarloosde drive-ins. Een brandende auto, een
brandweeroefening.
Met de mensen in de foto’s heb je te doen. Vervreemding en isolement,
die een schrijnend beeld geven van de gekadreerde werkelijkheid, die
ook onze toekomst zou kunnen worden, en dat is het angstaanjagende eraan.
De foto’s van Brohm zijn ook een weerspiegeling van het verleden
zoals dat in de literatuur van Raymond Carver wordt beschreven, en de
trilogie in vier delen die John Updike schreef over een de autoverkoper
Rabbit, een autoverkoper die symbool staat voor het mobiele Amerika
uit de tijd dat het nog allemaal heuvelopwaarts ging. Columbus, de stad
waar Brohm een jaar studeerde, was - en is dat misschien nog wel - voor
marktonderzoekbureaus de meest typische doorsneestad van Amerika, waar
de werkelijkheid echter was dan waar ook, waarop verkoop- en productieplannen
werden afgestemd. Als je in Columbus ging kijken zag je het cliché
van hoe het was om in Amerika te leven.
Was het een grote overgang, naar Ohio?
Columbus is de grootste stad van Ohio, vernoemd naar Christoffel Columbus,
in 1812 als hoofdstad van Ohio gesticht, aan de oever van de rivier
de Scioto.
Een groot verschil tussen Columbus en Leipzig, waar Brohm na een jaar
weer zou terug keren, is dat op lijn van de geschiedenis Columbus betrekkelijk
jong is en Leipzig stamt uit 1165, een handelsstad en vanaf 1409 een
universiteitsstad. Leipzig is ook een belangrijk centrum voor uitgeverijen
en de daaraan verwante industrie.
Maar wat fascineerde je in die Amerikaanse fotografen?
”Ik was er onder de indruk van hoe de Amerikanen hun dagelijkse
omgeving verwerken in documentaire verslagen, kritisch, serieus, en
fotografisch gezien niet-decoratief. Zoiets had ik nog niet in Duitsland
gezien, behalve dan het werk van Michael Schmidt en zijn Berliner Schule
van de Volkshochschule Kreuzberg.”
Kreeg je in Ohio een draai aan je visie op het
leven?
“Ik was niet eerder in de Verenigde Staten geweest. Eerst heb
ik gezocht naar wat ik kende uit het werk van de fotografen die mij
aanspraken, zoals Robert Adams en Stephen Shore. Maar om te reizen had
ik eigenlijk niet genoeg geld. Ik leefde een karig studentenleven, dus
kon ik niet veel verder komen dan de straten van Columbus. Al lopend
ontwikkelde ik mijn kijk op het leven daar.”
Was het resultaat van die ontwikkeling blijvend?
“De ervaring van mijn studie en mijn verblijf in Columbus is heel
belangrijk gebleken, het vormde en scherpte mijn kijk op en mijn kennis
van de Amerikaanse fotografie. De hulp van mijn docenten en vrienden
als Vince Leo - die de tekst voor het Ohio-boek schreef, waarin het
studeren daar ter plaatse wordt beschreven - was essentieel voor de
ontwikkeling van mijn werk in de jaren die volgden.”
Hoe zie je je toekomst in Leipzig?
“Tja, wat kan ik daar van zeggen. Ik wil zeker doorgaan met nieuwe
projecten in de fotografie, maar me wel concentreren op doceren. Momenteel
bereid ik een expositie met de titel ‘Color’ voor ‘Die
Fotografische Sammlung - SK-Stiftung Kultur’ in Keulen, die geopend
zal worden op 18 September van dit jaar. Er zal tegen die tijd een nieuw
boek uitkomen bij Schirmer-Mosel, waarin ook ongepubliceerd werk wordt
opgenomen.”
Koffietafel.
De vervallen winkels ziend in het boek Ohio, verlaten, benzineloze benzinestations,
verlaten kantoren en gesloten bedrijven, lege parkeerterreinen, lege
vacant lots, gebladderde verf op muren van grote en kleine huizen, autowrakken,
de jarenlang niet onderhouden wegen en straten, en het verwilderde groen;
dat ziend vroeg ik mij af of het de mensen die daar door de straten
rijden niet erg veel moeite zou kosten om hun tranen te bedwingen. ‘We
shape our buildings; thereafter they shape us,’ was een van de
markante uitspraken van Winston Churchill waar ik aan moest denken.
Wie huilt er niet en denkt ‘Kon ik er wat aan doen?’
Voor de oorlog schijnt het in Ohio zonniger en veelbelovender te zijn
geweest. Maar als we nog verder terug gaan, naar 1919, dan zien we dat
het leven toen in Ohio ook geen sprookje was. Sherwood Anderson beschreef
in die tijd uitgebreid het leven in het stadje Winesburg, dat met grote
treurnis feitelijk niet onder doet voor het huidige Columbus.
De rijkste natie van de wereld.
Wie is er verantwoordelijk voor het verval van die panden? De gouverneur
van Ohio? De regering? De economie? De banken? Alan Greenspan? Volgens
hemzelf was hij ‘teleurgesteld’, maar was het niet zijn
fout. From dust we come, and to dust we shall return. Wanneer zal deze
gemeenschap er niet meer zijn, veranderd in gruis, in stof? Zal het
boek van Brohm op de koffietafel in het Witte Huis liggen? Of in de
bibliotheek van de rijke mansion van Greenspan? Maar hoe lang zullen
dit soort prachtig uitgevoerde documenten nog gemaakt en verkocht worden?
http://www.steidlville.com/books/787-Ohio.html
